Prouvèrbi pèr mot de voucabùlàri...en A.
Pau ROMAN à Avignoun en 1908
Vejeici LEI MOUNT-JOIO, libre d'uno moulounado de prouvèrbi, entiera pèr lou biais de l'abeçarolo. Encuei toueis aquéstei qu'enmèrçon la letro A.
Voucabulàri dei Prouvèrbi e Loucucien Prouverbialo
De la Lengo Prouvençalo TOME PROUMIE A -> G
A
A, s. m.
— Es à l'A,B,C.
— Saup ni A ni B.
ABA, s. m.
— Lou loup a b' acoustuma l'aba. (Lim.)
ABADIÉ, s. f.
— L'abadié se perde pas pèr un mouine.
— Qu es esla mouine e abat saup tóutei lei vìci de l'abadié.
ABAISSA, v. ABEISSA.
ABALI, v. ABARI.
ABANDOUNA, v. a. e n.
— Diéu abandouno pas lei siéu.
— Qu toujour pren e rèn noun douno
A la fin cadun l'abandouno.
— Femo que pren
Se rènd;
Femo que douno
S'abandouno. (Arle)
ABANDOUNA, ADO, s. aj. e part.
— Abandouna coumo un chin.
— Abandouna coumo uno vièio ferraio.
— Abandounat coumo un bièl trast. (Leng.)
— Es un abandouna de Diéu.
— Se languis coumo un abandouna.
ABARBASSI (s'), v. r.
ABARBASSI, IDO, aj. e part.
— Abarbassi coumo un bouissoun.
ABARI = ABALI, v. a.
— Tres passeroun sus uno espigo
Pouedon pas s'abari,
Ni tres garçoun près d'uno fiho
Jamai s'endeveni.
ABASTARDI, v. a.
ABASTARDI, IDO, aj. e part.
— Quand lou fru sèmblo à l’aubre, noun s'es pas abastardi.
ABAT, s. m.
— Es abat de Nouesto-Damo d'Esperanço.
— Coumo canto l'abat lou mouine li respouende.
— Quand l'abat tèn taverno, lei mouine pouedon ana au vin.
— Quand l'abat lipo lou coutèu
Lou mouine a pas lou bouen moussèu.
— Li a ges de pièji abat qu'aquéu qu'es esta mouine.
— Dóu pu nèsci n'an fa l'abat.
— Trento mouine emé l'abat
Fan pas caga l'ase quand vòu pas.
— Rede coumo un abat.
ABATRE, v. a. e n.
— Pichot ome abat grand roure. (Arle)
ABEISSA = ABAISSA, v. a. e n.
— Qu s'abeisso, Diéu l'enausso.
— Qu tròu s'enausso, Diéu l'abeisso.
— Au mai s'abeisson, au mai mouestron lou darrié.
ABELAN, ANO, aj.
— Es abelan coumo uno nose estrechano.
ABENA, v. a.
— La diferènci dei goust fa que tout s'abeno.
ABÉURA, v. a.
— S'abéuro coumo un cougourdié.
— S'abéuro coumo uno espoungo.
ABÉURADOU, s. m.
Va tout soulet à l'abéuradou.
ÀBI, v. ABIT.
ABIHA, v. a.
— Abihas un bastoun,
Aurés un baroun.
var. — Abiho un bastidoun,
Sèmblo un baroun.
— Qu s'abiho de nòu n' i 'n couesto.
ABIHA, ADO, aj. e part.
— Es abilhat de gris coumo un ase. (Leng.)
— Bèn caussa, bèn couifa,
Sias à mita abiha.
— Ahiha coumo un segnour.
— Abiha coumo un escapa de galèro.
— Abiha coumo un brulaire d'oustau.
— Abilhat coumo un belhitre. (Leng.)
— Abilhat coumo un duc. (Leng.)
ABIHAMEN, s. m.
— Abihamen de lano
Tèn la pèu sano.
ABIHARD, s. m.
— Varaia coumo un abihard.
ABIHO = ABEIO, s. f.
— Vau mai uno abeio que milo mousco.
— A la flous va toustèms l'abeio.
— Se l'abiho poun pas quand nais,
Poun jamais. (Coumt.)
— Abiho que tartugo poun,
Roumpe soun aguïoun.
— Leis abiho e lei fiho
Fan grata leis auriho.
— Qu mete soun argènt en abiho
Arrisco de se grata l'auriho.
— D'abelhos e de cuelhos
Noun cau cap he marabelhos. (Cous.)
— A mai de brus que d'abeio.
— Quand l'abeio rèsto de se retira
Acò 's uno provo que deman plòura.
— Soun pas abeio, s'assèmblon pas au son dóu tèule.
— As ges d'abeio, vèndes de mèu?
Siés un laire, Miquèu!
— A Sant Miquèu,
Estoufo l'abeio e tasto lou mèu.
— Rous coumo uno abeio.
— Sàgi coumo uno abeio.
— Valènt coumo uno abeio.
— Carga coumo uno abeio.
— Viéure d'acord coumo leis abeio.
— Ourgulhous coumo uno ahelho dins uno peto. (Lim.)
ABILE, aj.
— Qu parte couioun, noun touerno abile.
— A força d'engana devendras abile.
— Lou plus abile en chasque art,
Fa de fauto tèms o tard.
ABILESSO, s. f.
— Dins uno eimino de presoumcien li a pas un pata d’abilesso.
ABIME, s. m.
— Un abime atrais un abime.
— Abriéu es lou mes d'abime.
ABIT = ÀBI, s. m.
— L'abit fa pas lou mouine.
— L'abit noun fa pas la gènt. (Niço)
— Mòlt sovint, l'hábit fá 'l monjo. (Cat.)
— L'àbi noun fa pas lou mouine, ni la capo lou vielan.
— Mai d'àbi que de gènt.
— A marrit abit pau de fe.
— Jun
De tres ahit l'un.
— Fiho poulido sènso abit,
Mai de calignaire que de marit.
— Qu'abit que sié,
Fin o groussié,
Au paure bèn sié.
ABITA, v. a. e n.
— Ounte la pas es, Diéu abito.
— Avans de te marida,
Agues oustau pèr abita.
— Lou loup fa jamai mau ounte abito.
ABITANT, ANTO, s.
— Segound lou lue, leis abitant.
ABITUDO, s. f.
— Abitudo, segoundo naturo.
— Raramen se perde l'abitudo.
— Fau pas perdre lei bouéneis abitudo.
— Counservo toun abitudo,
Quand meme te semblarié rudo.
— Marrido abitudo en jouinesso
Duro encaro dins la vieiesso.
— As una marida abituda: as toujour li man soubro. (Niço)
ABLADANT, aj.
— Pòu pas vous douna uno resoun sènso èstre toujour abladant.
ABLADOU = ABLAIRE, s. m.
— Grand parlaire,
Grand ablaire.
ABO, aj.
— Aigo courrento
N'es pas aboul ni pudento. (Rouërg.)
ABOUCA, v. a. e n.
— S'aquéu blad s'abouco, li aura de paio.
ABOUMINAGIEN, s. f.
— Abouminacien d'Avignoun.
ABOUNDÀNCI, s. f.
— Aboundànci pòu pas nouire.
— Aboundànci coucho la fam.
var. — L'aboundànci es mato-fam.
— De l'aboundànci dóu couer la bouco parlo.
var. — Aboundànci de couer fa lengo parla.
— La prudènci fa la pas e la pas l'aboundànci.
— L'aboundànci meno lou desgoust e la carestié la fam.
var. — L'aboundànci engendro lou desgoust e lou besoun l'apetis.
— Vau mai carestié de plaço qu'aboundànci d'oustau.
— Quand lou coucut sus la sant Jan avanço,
Es sinne de grando aboundanço. (Gasc.)
ABOUNDOUS, OUSO, OUO, aj.
— Aboundous coumo lei cebo en Egito.
— Aboundous coumo l'aigo à la mar.
— Aboundous coumo s'i coustabo pas res. (Leng.)
— Aboundous coumo un bièl sarro-piastros. (Leng.)
ABOURGALI, v. a.
— Quand un vielan s'abourgalis, mete tout pèr escudello.
ABOURIÉU, IVO, aj.
— Jamai l'abouriéu
Noun demando l'óumouerno au tardiéu.
— Frucho abourivo noun vau gaire.
— Mauvaiso erbo es abourivo, emai vèn touto soulo.
ABOURNI (s'), v. r.
— Emé lou tèms s'abournira.
ABOURRI, v. a.
— Aglo non s’abourreich sus mousco. (Bearn)
ABOURRI, IDO, aj. e part.
— Abourri coumo la pèsto.
ABOUTICÀRI, s. m.
— Es un comte d'abouticàri.
— Es un abouticàri sènso sucre.
— Leis abouticàri noun vèndon de judìci.
— Vièi medecin, jouine cirourgian, riche abouticàri.
var. — Vièi mègi, jouine barbié, riche abouticàri.
— Un pous e un prat fan la fourtuno d'un abouticàri.
— Diéu nous garde jusqu'à la fin:
D'un et-coetera de noutàri,
D’un qui-pro-quo d'abouticàri,
D'un recipè de medecin.
ABRACA, v. a. e n.
— En parlant, long camin s'abraco.
ABRAMA, v. ABRASAMA.
ABRANDA, v. a. e n.
ABRANDA, ADO, aj. e part.
— Abranda coumo un fue de sant Jan.
— Abrandat coumo un carbou rousent. (Leng.)
ABRASAMA = ABRAMA, ADO, aj.
— Abrama coumo un mouert de fam.
— Sèmblo un abrasama.
ABRI, s. m.
— A ni ami ni abri.
— A auro drecho ges d'abri,
E à paure ome ges d'ami.
— Man vesti
Va pèr abri.
— Fai coumo la fourmic:
Met toun gran à l'abric. (Leng.)
ABRIÉU, s. m.
— Abriéu abrivo.
— Abriéu
Lou catiéu.
var. — Abriéu es lou mes d'abime.
— Abriéu lando,
Tau tèms jusqu’au quaranto
Se lou dès noun l'aplanto.
— D'abriéu e de mai se saup
De l'an lou bèn e lou mau.
var. — Abriéu e mai de l'annado
Soulet fan la destinado.
— Abriéu n'a ges d'abri
Ni lou paure ome ges d'ami.
— Abril rigourous
Pan e vin aboundous. (Leng.)
— Abriéu fres pan e vin douno,
Se mai es fres va meissouno.
— Au mes d'abriéu,
T’alèuges pas d'un fiéu;
Au mes de mai
Vai coumo te plais.
var. — Au mes d'abriéu,
Te delèuges pas d'un fiéu;
Au mes de mai,
Enca noun sai;
Au mes de jun,
Prengues counsèu de degun;
Au mes de juliet
Qu s'atrapo es un couiet.
— Quant sigas al mès d'abril
No te 'n toques ni un fil. (Cat.)
— Plueio d'abriéu douno à béure.
— Abriéu pluious
Fa mai gaujous.
— Fango en abriéu, espigo en avoust.
— Fau que lou mes d'abriéu
Mete lei valat à fiéu.
— Pichoto plueio d'abriéu
Fa bello meissoun [o] segado d'estiéu.
— Quand en abriéu plóurié
Que tout lou mounde creidarié:
Tout es nega! tout es perdu!
Encaro aurié pas proun plóugu.
— Se plòu en abriéu,
Preparo tino e barriéu.
var. — Quand trono en abriéu,
Poues founsa tei barriéu. (Marsiho)
Var. — Quand trono au mes d'abriéu
Ciéuclo bouto e barriéu.
— Abriéu plouvinous,
Mai ventous,
An fruchous.
— Abriéu es de trento, mai quand plóurié trento-un
Farié tort en degun.
var. — Abrial es de trento, quand plóurié trento-un
Farié pas de mau au legum. (Leng.)
— Se jamai abriéu venié,
Jamai plueio arribarié.
— Touti es meses sìon mau,
Mes qu'abriu sìo bou. (Cous.)
— Abriéu tempera
Noun es jamai ingrat.
— Quand abriéu en furour se met
I'a pas dins l'an un pire mes. (Arle)
— Tantos gelado de mars
Tantos nebado d'abriel. (Fouis)
— Gelado d'abriu
Néuado d'estiu;
E ses pago at dio madech,
Nous pago cap mes. (Cous.)
— Abriéu brumous:
Mai umidous,
Jun flouretous.
— Abriu negre
Que treguec ets ome de Bajergue. (Cous.)
— En abriéu
Canto lou couguou s'es viéu.
— At set d'abriu
Coucut canto mourt o biu. (Gasc.)
— Au mes d'abriéu
Touto bèsti mudo de péu.
— D'abriéu
Cabro mouerto e pouerc viéu.
— Quand abriéu pounchejo lei bano,
Leis ai tirasson la caussano.
— Au mes d'abriéu leis ai s'abrivon:
Quand saren au mes de mai
Leis ai s'abrivaran mai.
— Au mes d'abriéu
Tout aucèu fa soun niéu.
— Au mes d'abriéu
Tout aucèu fa soun niéu,
Au mes de mai
Mai que jamai,
Au mes de jun
Plus que quaucun,
Au mes de juliet
Plus ges, [o] volon soulet.
S'apounde à Niço: Au mes d'avoust
An bouen goust.
— Abriéu abrivo lou blad à l'espigo.
— En abriéu
Tout aubre a soun griéu.
— Abriéu fa la flour,
E mai n'a l'ounour.
var. — En abriéu la flour,
En mai la coulour.
— Abriu
Caneriu,
Matg
Cabelhatg,
Jung flouritg,
Junsego segatg
E aoust aplegatg. (Cous.)
— Au mes d'abriéu,
La segue dis au blad: adiéu!
Lou blad li fai: au mes de mai
T'aurai, emai te passarai.
— Abriau dèu rendre lous fouillas o mai. (Lim.)
ABRIGA, v. a.
— Dambe l'alo t'abrigui
Dambe le bec t'espessegui. (Fouis)
ABRIGOUS, OUSO, OUO, aj.
— Abrigous coumo uno serro.
ABRIHANDO, s. f.
— L'abrihando ventouso n'a pèr quaranto jour.
— L'abrihando
Coumo fa lou tres, fa lou quaranto.
ABRIVA, v. a. e n.
— Abriéu abrivo.
— Abriéu abrivo
Lou blad à l'espigo.
— Au travai qu noun s'abrivo
Es carogno touto vivo.
ABRIVA, ADO, aj. e part.
— Un couioun abriva travessarié 'n paié.
ABSÈNCI, s. f.
— L'absènci es la maire de la denembranço.
— Absènci d'uno ouro o d'un jour
Comto pèr dès an en amour.
ABSÈNT, ÈNTO, s. e aj.
— Pèr leis absènt, leis oues.
— Leis absènt an toujour tort.
— Ei mouert e eis absènt,
Ni injuro ni tourment.
— Eis absènt e ei mouert,
Noun li fau faire touert.
— No hi ha absent sèns culpa,
Ni present sèns disculpa. (Cat.)
— Allóch los morts ni 'ls absents
Tenen amichs ni parents. (Cat.)
ABSÒUDRE, v. r.
— Vau mai absòudre cènt coupable que de coundana un innoucènt.
ABUS, s. m.
— Abus pertout.
— Lou mounde es qu'un abus.
— Abus li avié, abus li aura
Tant que lou mounde durara.
— Mai duro l’abus
Qu'aquéu que l'adus.
ACABA, v. a. e n.
— Es foulié de coumença
Ço que noun poues acaba.
ACACHA, v. a.
ACACHA, ADO, aj. e part.
— Fiho acachado
Mié maridado.
ACAGNARDI, v. a.
ACAGNARDI, IDO, aj. e part.
— Acagnardi coumo un chin.
ACAMPA, v. a. e n.
— Qu pago, acampo.
— Anen plan e acampen bèn.
— Foui desiron, sàgi acampon.
— Fau acampa dins la jouinesso
Pèr s'en servi dins la vieiesso.
— Diligènt à-n-acampa, manco pas tèms à despèndre.
— Tout camin d'acampa, es claus dins la vieiesso.
— La fiero sara bello, lei marchand s'acampon.
— S'acampara jamai de que pissa dins un pissadou d'argènt.
— S'acampo mies que d’òli.
ACAMPADOU, OUIRO, s.
— A bouen acampadou,
Bouen escampadou.
ACAMPAIRE, ARELLO, AIRIS, AIRO, s. e aj.
— A paire acampaire
Enfant escampaire.
car. — Après un acampaire
Vèn un escampaire.
ACANADOUIRO, s. f.
— Sèmblo uno acanadouiro.
ACANÈIO, s. f.
— Parte sus l'acanèio de sant Francés.
ACARNASSI, v. a.
ACARNASSI, IDO, aj. e part.
— Acarnassi coumo un pouerc de maselié.
— Acarnassit coumo dous pouls en batalho. (Leng.)
— Acarnassit coumo dous dogouls de coumbat. (Leng.)
ACATA, v. a.
ACATA, ADO, aj. e part.
— Acata coumo un coupable.
— Acatat coumo lous èls d'uno santo madono. (Leng.)
ACÈS, s. m.
— Leis acès d'avoust
Duron un an o dous.
ACHA, v. a.
ACHA, ADO, aj e part.
— Acha coumo un pastis.
— Acha coumo de pasto de saussisso.
— Achat coumo de laitugat per las auquetos. (Leng.)
ACHAPA, v. a.
— Noun te prèsses, senoun pèr achapa lei niero.
ACHATA = ACHETA, v. a.
— Franc l’esprit e lou vènt,
Tout s'acheto e se vènd.
— Qu bouen l'acheto, bouen lou béu.
— Se voulias achata tout ço que vous toco, en fin anarias bèn au
diable.
— Couesto bèn car, ço qu'en pagant s'achato.
— N'achates pas cat en pocho [o] en sa.
— Qu te counèis pas, que t'achate.
— Acheta, nous fa pensa à toujour bèn travaia.
ACHATAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Li a mai de vendèire que d'achataire.
— Cènt uei à l'achataire, un au vendèire.
ACIEN, s. f.
— Leis acien soun persounalo.
— Cadun es enfant de seis acien.
var. — Cadun es coumo seis acien lou fan.
— Vau mies uno pichoto boueno acien
Qu'uno grando boueno intencien.
— Touto acien injusto
Pouerto punicien justo.
— Qu lauso lei marrìdeis acien es sujèt à lei coumetre.
ACIMA, v. a.
ACIMA, ADO, aj. e part.
— Acima coumo un nis d'agasso.
— Acima coumo uno garbiero.
ACIOUNA, v. a.
ACIOUNA, ADO, aj. e part.
— La mau aciounado tèn la pouerto duberto
Sènso vira la cuberto.
ACIPA, v. a.
— T'acipes pas en tóutei lei pèiro.
— Qu s'acipo e noun cais, avanço camin.
— Qu courre en camin peiregous, es asard se noun s'acipo.
ACLAFA (s'), v. r.
— S'aclafa coumo uno lèbre al jas. (Leng.)
— S'aclafa coumo uno clouco sus iòus. (Leng.)
ACLAPA, v. a.
— Se lou cèu toumbo, nous aclapo tóutei.
ACLINA, v. a.
ACLINA, ADO, aj. e part.
— Aclina coumo uu vièi de cènt an.
— Aclinat coumo un fouchaire. (Leng.)
ACÒ = ACOTO, proun. dem.
— Acò fa lou chivau courre.
— Qu a acò, qu a aqui.
— Tout acò va pèr coumpaire e coumaire.
— Acò n'es rèn mai que noun s'enfle.
— Qu'es acò?
Un ase sènso co. (Arle)
— Sènso acò croumparié lou pan.
— Après acò fau tira l'escalo.
ACORD = ACOUERD = ACÒRDI, s. m. e f.
— Leis acord fan tout.
— Canaio es lèu d'acord.
— Soun d'acouerd coumo dous leiroun en fiero.
— Soun d'acouerd coumo chin e cat.
— Quand lei partido soun d'acòrdi, leis avoucat soun d'ase.
— Sigués d'acord, e Diéu fara plòure.
— Soun d'acord coumo lei cinq det de la man.
— D'acòrdi coumo dos ahelhos. (Leng.)
ACOUBLA, v. a.
ACOUBLA, ADO, aj. e part.
— Mal acoubla coumo l'ase emé lou buou.
ACOUCARA = ACOUCARI, v. a.
— S'acoucari coumo un caraco.
ACOUCOUNA, v. a.
— Chiripichichiéu! qu noun pòu courre s'acoucouno,
ACOUCOUNA, ADO, aj. e part.
— Acoucouna coumo lou cago-nis de la famiho.
— Acoutoulat coumo lou pouletou joust l'alo de sa maire. (Leng.)
ACOUMOUDA, v. a. e n.
— Es prudènt
Qu s'acoumodo au tèms.
ACOUMOUDAMEN, s. m.
— Acoumoudamen vau mai que proucès.
var. — Vau mai un marrit acoumoudamen qu'un bouen proucès.
ACOUMOUDANT, ANTO, aj.
—Acoumoudant coumo un negouciant sul punt de crèbo. (Leng.)
ACOUMOULA = ACUMULA, v. a.
— Qu acumulo e aurre noun fa,
S'enrichis, mai à l'infèr va.
ACOUMOULA, ADO, aj. e part.
— Acoumoula coumo un coup de bren.
ACOUMPAGNA, v. a.
— Vau mai èstre soulet que mau acoumpagna.
— Diéu t'acoumpagne
E se plòu que te bagne.
ACOUNSEIA, v. a.
— Holo e pègo es l'auelhè
Qui au loup ba e s'acousselhè. (Gasc.)
ACÓURCHI, v. ESCÓURCHI.
ACOURDA, v. a e n.
— Qu rèn noun dis, tout acordo.
— Acourdas-vous e farés plòure.
— Noun risques drech en pleidejant:
Perde pulèu en t'acourdant.
— S'acouerdon coumo lou det e l’ounglo.
— S’acouerdon coumo chin e cat.
— Acò s'acouerdo coumo Magnificat à Matino.
ACOURSA, v. a.
— Tout ço que t’acourso, t’a pas encaro aten.
ACOURSA, ADO, aj. e part.
— Acoursa coumo un contro-bandié.
ACOUSTA, v. a. e n.
— De chaval de móuniè,
De porc de boulengiè
E de filhos d'ostes
Jamai noun t'acostes. (Leng.)
ACOUSTUMA, v. a.
— Tout s'acoustumo, franc dóu bèn-èstre.
— Diéu nous garde de ço que lou couer s'acoustumarié.
ACOUSTUMA, ADO, aj. e part.
— Es acoustuma à-n-acò coumo un ase d'ana d'à pèd.
— Es acoustumat end acò coumo un gous d'ana descaus. (Leng.)
ACRAPULI, v. a.
ACRAPULI, IDO, aj. e part.
— Acrapuli coumo un ibrougno de proufessien.
— Acrapulit coumo un sac à rauso. (Leng.)
ACROUCA, v. a.
— S'acrouca en touei lei branco coumo un nega.
ACUÏ, v. ACULI.
ACULA = ACUERA.
ACULA, ADO, aj. e part.
— Marchand acula cerco vièi dèute.
ACULI = ACUÏ, v. a.
ACULI, IDO, aj. e part.
— Aculi coumo un rèi.
— Aculi coumo un diéu.
— Aculi coumo un chin dins un jue de quiho.
— Aculhit coumo un gous à bèspros. (Leng.)
— Aculhit coumo un creanciè que bol pas paga. (Leng.)
ACUMULA, v. ACOUMOULA.
ACUSA, v. a.
— Lou pecat accuso.
— Qu s'acuso
Diéu l'escuso.
— Tau s'escuso
Que s'acuso.
ACUSA, ADO, aj. e part.
Qu d'un es esprouva,
De cènt es acusa.
— Es acusa d'avé mourdu la luno.
— Es acusa d'avé mes fue à la fouent.
— Es acusa d'avé esclata un armàri dubert.
— Es acusa d'avé despiéucela uno vèuso.
ADAISE, av.
— Es un marrit pas, va-li adaise. (Niço)
ADAM, n. d'o.
— Urous coumo Adam avans lou pecat.
— S'Adam e Evo de touei soun paire e maire,
Perqué tout lou gènre uman
N'a pas memo noublesso
S’a lou meme sang.
— Vièi coumo lou paire Adam.
ADARÈ = DARRÈ = A-DE-RÈNG, av.
— En mountant uno pouerto noun l'autro, en descendènt tout
adare'.
— A-de-rèng, coumo à Jounquiero quand danson.
ADELI, v. a.
ADELI, IDO, aj. e part.
— Vèntre adeli n'a ges d'ausido.
— Adeli coumo uno espoungo.
— Adeli coumo un sablas.
— Adeli coumo la terro en tèms de secaresso.
— Adalit coumo un trauc de talpo. (Leng.)
ADIÉU, S. m. e interj.
— Digo-m' adiéu: t'ai vist.
— Dis proun adiéu qu s'enva.
— Adiéu La Valeto
L’ase foute qu te regrèto!
— Fa coumo lou varlet de Marot: qu'óublidè rèn que de dire adiéu.
— Adiéu se dis ei mouert.
ADIS, av.
— Lou pegal, adis d'ana à la font, i laisso lou broc. (Rouërg.)
ADOUB, s. m.
— Vièio barco a besoun d'adoub.
ADOUBA, v. a.
— Acò s'adoubo coumo lou fen à la plueio.
ADOUBA, ADO, aj. e part.
— Adouba coumo un papié de musico.
— Adouba coumo un ouert.
ADOUNC, av.
— Adounc que lou mèstre juego dóu vióuloun, lei servitourdanson.
ADOUNI (S'), v. r.
— Davans que filho sié adounido
La meisoun es abourido. (Leng.)
ADOURA, v. a.
ADOURA, ADO, aj. e part.
— Adoura coumo un diéu.
— Adourat coumo l'or. (Leng.)
ADOUSIHA, v. a.
ADOUSIHA, ADO, aj. e part.
— Adousiha coumo uno fouent.
— Adousilhat coumo un grifoul. (Leng.)
— Adousilhat coumo uno tressairolo. (Leng.)
ADRÉ, s. m.
— Lauso l'uba, tèn-te à l'adré.
— Se lou couguou canto à l'uba,
Deman plóura;
Se lou couguou canto à l'adré
Fara tèms dre.
— Quand saubras pas que faire,
Pren de terro dins toun bounet,
E pouerto-la de l'avers à l'adré.
ADRÉ, ECHO, aj.
— Adré coumo un singe.
— Adrech coumo lou quiéu d'un porc que se barro sens courdils. (Leng.)
— Adré de sei man coumo un pouerc de sa coue.
— Adret coumo Clecus que gahabo lous pets à la boulado.
(Gasc.)
— Es talamen adré que farro lei mousco.
ADREISSA, v. a.
— Adreissas-vous à Diéu de preferènci ei sant.
ADRÈISSO = ADRÈSSO, s. f.
— L'adrèsso vau mai que la fouerço.
— Qu n'a pas la fouerço ague l'adrèisso.
— La forço pèus bièus, l'adresso pèus omes. (Lim.)
ADULTERA, v. n.
—Oustau qu'adultèro
Jamai prouspèro.
ADURRE = ADUERRE, v. a.
— Lou tèms adus tout.
— Bèn-vengu
Quau adus. (Arle)
— Verd o madur
Sant Jan adus.
AFAIRE, s. m.
— Leis afaire soun leis afaire.
— Leis afaire fan leis ome.
var. — Leis afaire fan l'ome e l'ome leis afaire.
— Qu a d'afaire noun douerme.
— Tous lous afaires venon à l'endarrè. (Leng.)
— Diéu nous garde d'un ome qu'a qu'un afaire.
— En se parlant
Leis afaire se fan.
— Afaire fa, counsèu pres.
— Vau mai afaire fa, qu'afaire à faire.
— Cadun saup seis afaire: o lei dèu saupre.
— A faire seis afaire, degun s'embrute lei man.
— La meiouo cauvo que poues faire,
Es de pensa à teis afaire.
— Qu fa seis afaire pèr proucurour, va à l'espitau en propro persouno.
— Qu a afaire emé malo-gènt
A pièji que mau de dènt.
— Se voues faire un afaire, vai-li;
Se la voues pas faire, mando-li.
— Qu cerco à faire leis afaire deis autre, noun souegno lei siéu.
— De bèn dire e de bèn faire
Cregnes pas marrit afaire.
— Afaire sènso proufié,
Afaire de despié.
— L'afaire va mau
Quand la galino fa lou gau.
— Gros afaire, gros entre-tièn.
— Qu noun saup faire seis afaire
Deis autre s'entrève gaire.
— Va, coumo leis afaire de la vilo.
AFAIRE (s'), v. r.
— Afai-te-li, bouen ome, que Diéu t’ajudara.
AFAMA, v. a.
AFAMA, ADO, aj. e part.
— Vèntre afama n'a ges d'ausido.
— Chin afama n'a pas pòu dóu hastoun.
— Afama noun vòu sausso.
— A l’afama ges de marrit pan.
— Pacan afamat
Caissal regagnat. (Leng.)
— Afama coumo un loup.
— Afama coumo un lebrié.
— Afama coumo un bóumian.
— Afama coumo la bourso d'un proucurour.
— Afama coumo un cassaire qu'a rèn pres.
— Afamat coumo un cimet deju. (Leng.)
— Afamat coumo l'arpo d'un uchè. (Leng.)
AFANA, v. a. e n.
— Piéu! piéu!
Qu s'afano viéu.
— La mouiè dóu pourquié, quand vèn lou sèr s'afano.
AFARA, ADO, aj.
— Afara coumo la cresto d'un gau.
— Afarat coumo la cresto d'un dindard. (Leng.)
AFASTIGANT, ANTO, aj.
— Afastigant coumo un mihas routaire.
— Afastigant coumo un cassoulet de mounjo.
— Afastigant coumo uno soupo de fourmatge. (Leng.)
AFATIGA, v. a. e n.
AFATIGA, ADO, aj. e part.
— Afatiga coumo un paure ome que couelo sa trempo.
AFATRASSI, v. a.
AFATRASSI, IDO. aj. e part.
— Afatrassi coumo un assignat.
AFEIRA, v. a.
AFEIRA, ADO, aj. e part.
— Afeira coumo un perruquié.
— Afeira coumo un ase de vendùmi
— Afeira coumo un avoucachoun.
AFEISSA, v. a.
AFEISSA, ADO, aj. e part.
— Afeissa coumo au jour de sa fin.
AFEMELI, v. a.
AFEMELI, IDO, aj. e part.
— Afemeli coumo un vièi pacha.
— Afemelit coumo un sibarito. (Leng.)
AFERLECA, ADO, aj.
— Aferleca coumo un nòvi.
— Aferlucat coumo un joube amourous. (Leng.)
AFEROUNA, v. a.
AFEROUNA, ADO, aj. e part.
— Aferouna coumo un gau.
— Aferounit coumo un bièl poul jalous. (Leng.)
AFIELA, v. a.
AFIELA, ADO, aj. e part.
— Afiela coumo uno aguïo.
— Afilat coumo uno alzeno. (Leng.)
AFINA, v. a. e n.
— Lou plus fin, tard o d'ouro, s'afino.
AFITA, v. a.
— Aquéu qu'afito de bèn à-n-un vesin,
A de proucès sero e matin.
— Qu emblanquisse la maioun la vòu afita. (Niço)
AFLACA, v. a. e n.
AFLACA, ADO, aj. e part.
— Aflacat coumo un malaut qu'i manco que lou coutou al nas. (Leng.)
AFLAQUI, v. a.
AFLAQUI, IDO, aj. e part.
— Qu bastis o se marido
Ves lèu sa bourso aflaquido.
AFLATIÉU, OUSO, aj.
— Aflatiéu coumo un ome de court.
Aflatous coumo un deputat en cerco d'electous. (Leng.)
AFLISTA, v. n.
— Aflisto, Guilhèn,
Que las brajos te van bèn. (Lim.)
AFOUGA = AFUGA, v. a.
— Houec de palho pot ahouega la maisou. (Bearn)
AFOUGA, ADO, aj. e part.
— Afouga coumo un amourous de quienge an.
AFOUNSA, v. a.
— Terro de rounzes
Aqui t'afounses. (Leng.)
AFOURTUNA = FOURTUNA, v. a.
AFOURTUNA, ADO, aj. e part.
— Afourtuna coumo un mounarco.
— Afourtunat coumo Dalbés,
Qu'abiò dos banos al cabés. (Leng.)
— Afourtunat coumo un Pourtugalés. (Leng.)
— Afourtunat coumo un cerco-crousto. (Leng.)
AFREIRA. v. a.
— S'afreira coumo dous bessoun.
AFRI, ICO, aj.
— Afri coumo un pàgi de court.
— Afri coumo lei mousco au mèu.
— Afri coumo lei fedo à la sau.
— Afric coumo un gorp à la caraugnado. (Leng.)
AFROUNTA, ADO, s. e aj.
— Afrounta coumo un pàgi de court.
— Afrounta coumo un bregand de boues.
AFROUS, OUSO, OUO, aj.
— Afrous coumo la mouert.
— Afrous coumo la misèri.
— Afrous coumo un negadis.
AFUGA, v. AFOUGA.
AFUSELA, v. a.
AFUSELA, ADO, aj. e part.
— Afusela coumo uno moustelo.
— Afusela coumo lou mourre d'un furet.
— Afiroulat coumo uno mirgueto. (Carcassouno)
AFUSTA, v. a.
AFUSTA, ADO, aj. e part.
— Afusta coumo un fusiéu à dous còup.
— Afusta coumo un peissèu.
AGACHA, v. a. e n.
— Qu plesi fa, plesi agacho.
—Pèiro tracho,
Lou diable agacho.
— A chivau douna fau pas agacha la brido.
— Maire, lou cat m'agacho! — Cat! agacho ma fiho.
AGACHA, ADO, aj. e part.
— Agacha coumo un innoucènt.
— Agaitat coumo un coutral. (Leng.)
AGAFA, v. a.
— S'agafa coumo de pego.
— S'agafa coumo de merdo de couguou.
— S'agafa coumo de besc. (Leng.)
AGALAVARDI, v. a.
AGALAVARDI, IDO, aj. e part.
— Agalavardi coumo un cerco-dina.
var. — Agalabardit coumo un cerco-dinas que flairo bouno cousino. (Leng.)
AGANI, v. a.
AGANI, IDO, s. aj. e part.
— Li a res de pulèu sadou qu'un agani.
— Aganit coumo un gous roudaire que trigosso l'anquiè. (Leng.)
AGANTA, v. a.
— S'aganto pas doues lèbre dins un jas.
— Aganto acò à visto de nas coumo un chin quand lavon lei tripo.
AGANTA, ADO, aj. e part.
— Agantat al galet coumo un malfaitous. (Leng.)
AGANTAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Agantaire coumo un cro de roumano quintaliero.
AGARRUSSI (s'), v. r.
— S’agarrussi coumo un vièi celibatàri.
AGARRUSSI, IDO, aj. e part.
— Agarrussi coumo uno hadoco.
AGASSAT, s. m.
— Mai l'agassat es jouve, mai bado.
AGASSIÉ, s. m.
— Pèl mes de febrié
L'agasso bastis l'agassié,
Noun pas pèr poundre ni pèr coua
Mès pèr bèire se ba pla. (Gasc.)
AGASSO, s. f.
— A trouba l'agasso au nis.
— Fach es lou nis, mouerto es l'agasso.
var. — Quand l'agasso a fa soun nis se laisso mouri.
var. — Quand lou nis es fa,
L'agasso s'enva.
—A sant Crespin,
L'agasso mounto au pin.
— A sant Valentin
L'agasso mounto au pin:
Se noun li jai,
Te tèngues panca gai.
— Quand l'agasso fa bas soun niéu,
Trono souvènt pendènt l'estiéu.
— Quand l'agasso bastis aut, marco de bèu tèms
Quand bastis bas, tout l'an fa vènt.
— En despié de mars e febrié
Bastis l'agasso e pound la trié. (Arle)
— Margot l'agasso,
Quand plòu va à la casso;
Quand fa bèu tèms
Se curo lei dènt.
— Parlo coumo uno agasso.
— Larroun [o] voulur coumo uno agasso.
— Toumba rede coumo uno agasso.
AGASSOUN, s. m.
— Tant bado agassoun que grosso agasso.
— A Pasco,
D'iòu d'agasso;
A l'Ascensioun,
D'iòu d'agassoun. (Arle)
— Tremoula coumo lou cuou d'un agassoun.
— Bada coumo un agassoun.
AGATO, v. AGUETO.
AGAUCHA, v. a.
— T'agauches pas dóu mau d'autru.
— Noun t'agauches de moun dòu,
Que quand lou miéu sara vièi, lou tiéu sara nòu.
— Qu va veira, s'agauche.
AGAVOUN, s. m.
— Agavoun pougne,
Arróumi estrasso,
Gavouet es fin,
Auvergnas passo.
AGEN, n. de l.
— Bourdèus pèr la danso, Toulouso pèr lou cant, Agen pèr leis armo.
AGENÉS, n. de l., s. e aj.
— Benguetz en Agenés,
Bouno bito qu'i farés:
Lou maitin,
Peros e bin;
Au brespail,
Peros e ail,
Per soupa,
Peros e pa. (Gasc.)
AGENSA. v. a.
— Qu coupo, coupo, rèsto sènso,
Mai qu fa, fa, agènso.
ÀGI = IÀGI.
— Ounour à l'iàgi.
— L'àgi adus tout.
— L'àgi n'es que pèr lei chivau.
— L'àgi noun douno souvènt lou bouen sen.
— En tout iàgi l'on fa de foulié.
— L'àgi e l'esperiènci soun lei grand fouerço de l'autourita.
— La vido de l'ome es divisado en tres iàgi: lou premié es pur
plesi, lou segound plesi e desplesi, lou tresen es pur desplesi, mai
pau de gènt lou vien.
— Lou mounde parlo, l'aigo couelo,
Lou vènt boufo e l'àgi s'escouelo.
AGI, v. n.
— Quand s'agis de la vido, s'agis de l'ounour.
AGITA, v. a.
AGITA, ADO, aj. e part.
— Agita coumo uno couerdo de guitarro.
AGLAN, s. m.
— Annado d'aglan,
Malautié pèr champ.
— Un pin fa'n pin, un aglan fa'n roure.
— Es un tròu bèl aglan pèr un tau pouerc.
— Quand lou pouerc es sadou, leis aglan soun amar.
— Calèndo à l'escur
Aglan de segur.
— Quand d'aglians i'a annado,
Fai boun senna touto l'annado. (Lim.)
— Plèjo de sent Gille rouino lous aglians. (Lim.)
— Es mouert vesti coumo un aglan.
AGLANIERO, s. f.
— An de glandèro,
An de paloumèro. (Bearn)
AGNELIÉ, IERO, s.
— Lou mes de febrié
Es bouen agnelié.
AGNÈU, s. m.
— Agnèu nascut
Vau un escut.
— Ounte naisse l'agnèu, naisse lou péu d'erbo.
— Cabrit d'un mes
Agnèu de tres.
— Fau toundre l'agnèu e noun l'espeia.
— Meno l'agnèu à la boucharié.
— Sèmblo qu'a l'agnèu mouert au vèntre.
— Agnèu defouero, loup dedins.
var. — Tau sèmblo agnèu defouero qu'es loup dedins.
— Dóu diable vèn l'agnèu,
Au diable va la pèu.
— Acò 's la sourneto [o] la cansoun de l'agnèu blanc.
— Qu se fa agnèu, lou loup lou manjo.
— Dous coume un agnèu
— Sàgi coumo un agnèu.
— Magnac coumo un agnèl. (Leng.)
AGÒNI = AGOUNIÉ, s. f.
— Se pouerto coumo un can à l'agounié.
AGOULUDI, v. a.
AGOULUDI, IDO, aj. e part.
— Agouludit coumo un loup magre en bisto d'un escabot de moutous. (Leng.)
AGOUNÉS, n. de l.
— Enanas-vous en Agounés,
Pan e peros i'atroubarés:
Lou mati,
Peros e vi;
A dina,
Peros e pa;
Subre-jour,
Peros toujour;
E la sero
Toujour pero.
AGOURRUFA = AGOURRUFI, v. a.
— S’agourrufi coumo un pelhot de padeno. (Carcassouno)
— S’agourrufi coumo un fregadou. (Carcassouno)
AGOUTA, v. a. e n.
— Leva, e noun bouta,
Es lou biais pèr agouta.
— A la fin lei pous s'agouton.
AGRADA, v. a. e n.
— Sian ni d'or ni d'argènt, poudèn pas agrada 'n tóutei.
— Fiho qu'agrado,
Mié maridado.
— Es pas bèu ço qu'es bèu, es bèu ço qu'agrado.
— Qu agrado nourris,
Qu amo rejouïs.
— Ço qu'agrado au loup, agrado à la loubo.
AGRENAS, s. m.
— Amourous coumo un agrenas.
AGROUMANDI, v. a.
AGROUMANDI, IDO, aj. e part.
— Agroumandit coumo un gat qu'i fan senti uno mirgo. (Leng.)
AGROUMELA, v. a.
AGROUMELA, ADO, aj. e part.
— Agroumela coumo un eissame d'abiho.
— Agrumelat coumo un escabot de fedos espaurugados. (Leng.)
AGROUPA, v. a.
AGROUPA, ADO, aj. e part.
— Agroupa coumo un vòu d'estournèu.
— Agroupat coumo un cairat de fantassins. (Leng.)
AGRUETO, s. f.
— Au mes de jun,
Manjo l'agrueto en dejun.
— Qu a bèn suça l'agrueto, ague pas regrèt dóu marmaioun.
AGUÉ, v. AVÉ.
AGUENO (L’), n. de l.
— Couneissès un ome de l'Agueno? ié disien Mifoutès. (Tulo)
AGUETO = AGATO, n. de f.
— Pèr santo Agueto
Fai ta pourreto.
— Santo Agueto
Empouerto la fre dins sa saqueto.
Se respouende: Qu'es souvènt traucado.
— A santo Agueto
Pren ta boutiheto,
Vai à ta vigneto;
Se noun li vas pèr travaia,
Vai-li pèr gousta.
— A santo Agato,
Toco l'uou à l'aucato;
A santo Agueto
Tasto lou cuou à l'auqueto.
— Agueto voues veni deman à la messo? — Noun, de tres jour siéu pas presto.
AGUÏADO, s. f.
— Tròu pounchudo es l'aguïado que pougne jusquo au sang.
— Bouié sènso aguïado,
Carretié sènso fouit, pastre sènso bastoun,
Sèmblon tres couioun.
AGUÏÉ, s. m.
— A bourso novo noun cal agulhè vièl. (Toulouso)
— Loung agulhè,
Mauvais oubriè. (Leng.)
var. — Loung agulhè
Machant cousturé. (Cous.)
AGUIELOUN, s. m.
— L'aguielas
Jamai noun es las. (Leng.)
— Es quand nous ris
Que l'aguial pougnis. (Leng.)
AGUÏETA, v. a.
AGUÏETA, ADO, aj. e part.
— Aguïeta coumo un gendarmo.
AGUÏO = AGUEIO, s. m.
— Es fourni de fiéu e d'aguïo.
— De fiéu en aguïo.
— Cerco uno aguïo dins uno boto de fen.
— Rènde pato pèr aguïo.
— L'aguïo e lou dedau,
Restauron leis oustau.
— Pounchu coumo uno aguïo.
— Pougnènt couma una aguïa. (Niço)
— Afielat coumo uno agulho. (Leng.)
AGUÏO, n. de l.
— Lou sarjant d'Aguïo: Piho-pan.
— Es coumo l'enterro-mouert d’Aguïo: se coucho ebria, se lèvo ebria.
AGUÏOUN, s. m.
— Pichot aguïoun pougne gros ase.
— A dur ase, dur aguïoun.
— Mau pougne buou contro aguïoun.
AGUSA, v. a.
— Agusa coumo un amoulaire.
— Agusa coumo un grapaud al soulel, pinjourlat per la pato. (Leng.)
AGUSTIN, n. d'o. e s. m.
— Leis Agustin canton pas coumo lei Carme.
— Mounjo de sant Agustin,
Doues tèsto sus d'un couissin.
AHI, v. a.
— Tau te dis “ bèu ” que t'ahis.
— Quand on amo, on ahis pas.
— Tròu ama e tròu ahi,
Fan souvènt lou devé trahi.
AHI, IDO, aj. e part.
— Ahi coumo la pèsto.
— Ahi coumo la rougno.
— Ahi coumo la merdo au lié.
AHISSABLE, ABLO, aj.
— Ahissable coumo lei touero.
— Ahissable coumo un raumas.
— Ahissable coumo lou mau de cambo.
— Aissable coumo las canilhos. (Leng.)
AI, v. ASE.
AI, s. m. e interj.
— Vau mai dire: ai! que farai! que noun pas: ai! que faren!
— Dins la vido li a que d'ai e d'houi.
AIET, s. m.
— Juliet
Pouerto l'aiet.
— L'aiet es l'espèci dei païsan.
— Aiet e pan,
Repas de païsan.
var. — Aiet e pan,
Repas de pacan;
Pan e car
Repas de richard.
— Metès-vous en rèst d'aiet, voudran de rèst de cebo.
— Qu se fringouio au rèst d'aiet pòu pas senti la girouflado.
— Lou mourtié
Sènte toujour l'aiet.
var. — Lou mourtié
Sènte leis aiet.
— Carnaval s'envai,
Fau se metre à l'ai. (Leng.)
— La soupo d'al,
Se fa pas be, fa pas mal. (Lim.)
— Li parlon de cebo, respouende d'aiet.
— Toumba coumo un aiet.
— Peta coumo un aiet.
AIGLO, s. f.
— L'aiglo noun casso ei mousco.
— Emai l'aigla vole aut, l'escrivèu la tue. (Niço)
— Quand l'aiglo es arribado,
Noun cregnes de gelado.
— Vau mies aucèu dins la man
Qu'aiglo voulant.
— Qu pren l'aiglo pèr la coue e la fremo pèr la paraulo pòu dire que tèn rèn.
— Crida coumo uno aiglo.
AIGO, s. f.
Es aqui que fau cava pèr vèire se li a d'aigo.
— L'aigo fa veni poulit.
— Qu aigo aturo,
Blad mesuro.
— Aigo luencho n'amouesso pas fue vesin.
— Touto aigo atupe [o] amouesso fue.
— Qu pòu passa l'aigo noun vague jusquo au pouent.
— Davans sàgi ni après foui
Noun passes aigo ni fangas moui.
— Qu noun ves lou founs passe pas l'aigo.
— Vagues pas pèr aigo ounte poues ana pèr terro.
— Tant voudrié batre [o] venta l'aigo.
— Dirias que béu pas de boueno aigo.
var. — Dirias que treboularié pas d'aigo.
— Vau pas l'aigo que béu.
— L'aigo n'i 'n vèn à la bouco.
— Era aigo n'a cap james
He mau enda arres. (Cous.)
— En fa d'aigo, amo lou jus de gavèu.
— L'aigo de cisterno,
Tout mau gouverno.
— L'aigo lavo e lou soulèu seco.
— L'aigo roumpe lou pouent e lou vin la tèsto.
— Era aigo que he ploura
Et bi que he canta. (Cous.)
— Leis aigo soun basso.
— Digues jamai:
D'aquelo aigo noun béurai.
— Qu noun béu d'aigo n'a pas set.
— Qu vòu de boueno aigo vague à la boueno fouent.
var. — Qu vòu de bouano aiga vague ei bouanei soursa. (Niço)
var. — Qui vòu de bouono aigo, vai u roucha. (Douf.)
— En aigo puro
Barco seguro.
— Aigo treblo noun blanquis.
— Aigo treblo noun fa mirau.
— En aigo treblo, tènde la ret.
var. — En aigo trebo, jieto fielat.
— Dins l'aigo treblo se pren leis anguielo.
— Pesco en aigo treblo.
— Aigo que courre
Fa poulit mourre.
— Aigo courrènto,
Boueno bevèndo.
— Aigo queto es dangeirouso.
— Aigo queto, vermino meno.
— Aigo mouerto fa meichant riéu.
— I'a pas d'aigo piro que l'aigo que dor. (Arle)
var. — Ges de pièjeis aigo que lei dourmènto.
var. — Noun li a pièjo aigo qu'aquelo que groupis.
— Aigo que rèsto
Sènte qu'empèsto.
— Aigo arrestado,
Empouisounado.
— Foui qu se fiso à l'aigo mouerto.
var. — Hol es qui se hide
En aigue endromide. (Gasc.)
— Te fises pas à l'aigo mouerto,
Es la plus fouerto.
— Messido-t der'aigo que nou cour. (Cous.)
— Diéu nous garde d'aigo que courre pas
E de gat que miaulo pas. (Marsiho)
— Aigo dourmènto,
Aigo pudènto.
— De l'aigo queto me n'en garde Diéu,
De la courrènto me n'en gardarai iéu.
— Laisso l'aigo pèr lei móunié.
— Cadun vòu vira l'aigo à soun moulin.
— Toujour l'aigo va au moulin e la pèiro au clapié.
— Fau leissa courre l'aigo.
— Touto aigo vèn à soun fiéu.
— Toujous l'aigo vai u riéu. (Dóuf.)
— L'aigo va toujour à la valiero [o] à la ribiero.
— Laisso courre l'aigo à la valado.
var. — Laisso courre l'aigo pèr lou valat.
var. — Fau toujour leissa courre l'aigo à la valiero.
— Lassè andè l'aqua al pi bass, lassè bojè. (Piem.)
— Troubarié pas d'aigo à la mar.
— Pouerto d'aigo à la fouent [o] à la ribiero [o] à la mar.
— Tiro d'aigo em'un panié trauca.
— Pèr tira d'aigo au pous esperes pas la set.
— Fau saupre metre d'aigo dins soun vin.
— A d'aigo au cuou coumo uno lampo.
— Souto aigo fam,
Souto nèu pan.
— Aigo de mai fa crèisse.
— Er'aigo de mars o d'aoust
N'a cap goust. (Cous.)
— Sant Bartoumiéu
Bouto l'aigo au riéu.
— Aigo de sant Jan
Lèvo vin e pan.
— Tant toumbo aigo sus roucas qu'à la fin lou cavo.
— A coumo lou barracan, escupe l'aigo.
— L'aigo de tautas,
Tèn lou buou gras.
— L'aigo gasto lou vin,
La carreto lou camin
E la fremo l'ome.
var.— L'aigo gasto lou vin,
La carreto lou camin
E la fremo noueste engin.
— De fes l'aigo vau mai que noun pas lou bouen vin:
E de viàgi tambèn, un sòu mai qu’un flourin.
— D'eici eila passara bèn d'aigo souto lou pouent.
— Jouve coumo d'aigo.
— Clar coumo d'èigo de rocho. (Dóuf.)
— D'aigo e de fue s'en refuso en degun.
— L'aigo e lou fue soun de bouen servitour, mai de marrit mèstre.
— Aigo e pan
Vido de can.
— Qu cregne aigo e vènt noun s'arrisque en mar.
— Aigo, fum, meichanto fremo e fue
Fan fugi l'ome de tout lue.
— Aigo, dieto e lavamen
Garisson touei lei mau memamen.
— Es mai badau que l'aigo es longo. (Arle)
— Es pu couioun que l'aigo es longo.
— Es pu foui que l'aigo noun es longo.
AIGO-ARDÈNT, s. f.
— Acò 's l'ome de l'aigo-ardènt:
Va sabes, mesfiso-t'en.
AIGO-ARDENTIÉ, s. m.
— Crida coumo un aigo-ardentié.
AIGO-BOUÏDO, s. f.
— Aigo-bouïdo
Sauvo la vido;
Au bout dóu tèms
Tue lei gènt.
var. — L'aigo-boulido
Gasto lou pa
Saubo la bido. (Leng.)
var. — Aigo-boulido
Sauvo la vido,
Gasto lou cantèl,
Lavo lou budèl,
Trempo lou pa.
Res plus noun fa. (Leng.)
AIGO-COURRÈNT, s. f.
— Aigo-courrènt
Noun es orro ni pudènt.
AIGO-NAFRO, s. f.
— Sènte l'aigo-nafro coumo uno brindo.
AIGO-ROSO, s. f.
— Sènte bouen coumo l'aigo-roso.
— Fa bouen èsse nourri au sucre e à l'aigo-roso.
AIGO-SIGNADO, s. f.
— Lou fuge coumo lou diable l'aigo-signado.
AIGRE, AIGRO, aj.
— Ansin dis lou reinard dei cerèiso: soun aigro.
— Aigre coumo de vinaigre.
— Aigre coumo lei cinq cènt diable.
— Agre coumo un aigras. (Leng.)
AIGRE, s. m.
— L'aigre atiro.
AIOLI, s. m.
— Qu'es acò? es d'aiòli qu'apelan.
— Toumba [o] foundu coumo un aiòli.
AIRE, s. m.
— L'aire fa la cansoun.
— L'aire nadau fa respira,
Tout autre fa souspira.
— L'aire es gaiet coumo un dindin de campaneto.
— Es toujour en l'aire coumo un cap-lèvo de pouts. (Leng.)
— Es toujour en l'aire coumo un nòvi.
AIS, n. de l.
— Cadet d’Ais, fiho de Marsiho.
— Vau mai èstre lou premié à Marsiho que lou segound à-z-Ais.
— Ais,
Marsiho vau mai;
Se lou pouert noun fous,
Ais n'en vaudrié dous;
Mai pueis-que lou pouert n'es,
Marsiho n'en vau tres.
— Pèr fouerço à-z-Ais lei pèndon.
— Bourrèu, que fas à-z-Ais?
— Ambicien e injustìci d'Ais.
— Chambriero que se lèvon d'Ais,
Segur se lèvon de l'engrais.
var. — Qu se lèvo d'Ais,
Se lèvo de l'engrais.
— De gènt d'Ais,
Fagues pas fais,
De Marsiho gaire mai
E de Touloun
Ni pau ni proun.
AISE, s. m.
— Parlo à soun aise qu a lei pèd caud.
— A l’aise coumo un pèis dins l'aigo.
var. — A l'aise coumo un peissoun dins la mar.
— A l'aise coumo un rat sus la palho. (Leng.)
AISE, s. m.
— Aise frisa
Levant coula.
AISSE, s. m.
— Fais sus fais
Cacho l'ais. (Lim.)
AJASSA, v. a. e n.
AJASSA, ADO, aj. e part.
— Ajassa coumo uno galino que fa l’uou.
— Ajassat coumo un rafaud. (Carcas.)
AJOUCA, v. a.
— S'ajouco de plen jour coumo lei galino.
AJOUCADOU, s. m.
— Sèmblo qu'es toumba de l'ajoucadou.
AJOUN, s. m.
— Tramblo coumo un ajoun.
AJOUQUIÉ, s. m.
— Sèmblo qu'a toumba de l'ajouquié.
— Quand trono au mes de febrié,
Fa de la tino un ajouquié.
— En gèr e en béurè
Es bouno la garìo dóu jouquè. (Gasc.)
AJUDA, v. a. e n.
— Ajudo-te, Diéu t'ajudara.
— Diéu dis: ajudo-te, iéu t'ajudarai.
— N'es pas tard quand Diéu ajudo.
— Qu vòu m'ajuda de-bouen,
Fau pas que digue qu'a souem.
— Qu noun s'ajudo, se nègo.
AJUDO = AJUEDO, s. f.
— Un pau d'ajudo fa grand bèn.
var. — Un pau d'ajuo fai gis de mau. (Dóuf.)
— Tau douno counsèu que noun douno ajuedo.
— Bouen dre a besoun d'ajudo.
var. — Bouen dre a pas besoun d'ajudo.
— Vau mai uno boueno ajuedo que cènt counsèu.
— Emé l'ajudo de Diéu
Chasco cauvo vèn à miéus.
— Entre Diéu e bonos ajudos, noste cat arrapèt un rat. (Leng.)
ALABRE, ABRO, s. e aj.
— Alabre coumo un loup.
ALABRENO, s. f.
— Madalena
No sta à scorre alabrena. (Mentoun)
— Boufa coumo uno alabreno.
ALACHAT, s. m.
— N'es à l'alachat.
ALADO, s. f.
— Val mai uno alado de mountogno qu’uno filho de Causse. (Rouërg.)
ALAGUIA, v. a.
ALAGUIA, ADO, aj. e part.
— Alaguia coumo un cassaire mouert de fam.
ALAMAGNO, n. de l.
— Tiro à cubert coumo un rouiet d'Alamagno.
ALAMBI, s. m.
— Aluma coumo un alambi.
ALANDA, v. a.
ALANDA, ADO, aj. e part.
— Alanda coumo un four.
— Alanda coumo un pourtau.
— Alandat coumo uno encluso. (Leng.)
ALANGOURI, v. a.
ALANGOURI, IDO, aj. e part.
— Alangouri coumo un amourous.
— Alangourit coumo un couscrit qu'a daissat sa proumesso touto
presto. (Leng.)
ALANTI, v. a.
— Lou maiti
Es d'alanti. (Leng.)
ALAPEDO, v. ARAPEDO.
ALAPIÉ, aj. m.
— Lou mes de febrié
Es alapié. (Niço)
ALARGANT, ANTO, aj.
— Es alargant coumo l'espaso que pouerto.
ALARI, n. d'o.
— Fa coumo lou chin de mèste Alari: japo à la luno emai à l'aubo.
— Quaud vèn sant Alari,
Lou coutau crido pas pus: arri! (Leng.)
ALASSA, v. a.
— Lou chivau s'alasso, de bado a quatre pèd.
ALAU, n. de l.
— Vèn d'Alau, a carga de croio.
ALAUSETO = ALOUVETO, s. f.
— La cansoun de l'alauseto: penso à tu.
— Canto de bouen matin coumo l'alouveto.
— Lalauseto dis:
Qu te fa, fai-li.
— Amatina coumo l'alauseto,
ALAUSO, s. f.
— Jamai riche manjè boueno alauso, ni paure boueno moustelo.
ALAUSO, s. f.
— Al camp de l'alauso
Fagues pas ta pauso. (Rouërg.)
var. — Al camp de l'alauso
Fises pas ta causo. (Rouërg.)
— Tau quito la perdris pèr atrapa l'alauso. (Vel.)
ALBAS, n. de l.
— Qui va à Albas
S'entorno pas. (Leng.)
ÀLBI, n. de l.
— Glèiso d'Albi, pourtal de Councos, clouquié de Roudés, campano de Mende. (Leng.)
ALCOURAN, s.m.
— Fidèu coumo un Turc à l'Alcouran.
— Se trufa de quicon coume l'Alcouran.
O pèr fautiso:
— Se trufa de quicon coumo de l'an quaranto.
ALEGANT, ANTO, s. e aj.
— Alegant coumo lou mau de cambo.
— Alegant coumo un barjacaire que dits pas jamai res que balgo. (Leng.)
ALÈGRE, ÈGRO, aj.
— Tau canton sènso èstre alègre.
— Es mes alègre que mas Pascuas. (Cat.)
— Alègre coumo uno espouso.
— Alègre coumo uno bouno noubèlo. (Leng.)
— Alègre com la primavera. (Cat.)
ALEGRESSO, s.
— Alegria amagada
Es candelo apagada. (Cat.)
— L'alegrìa secreta es uno candèla amoursida. (Niço)
— Es qu'uno alegresso de pan fres.
ALEMAND, ANDO, s. e aj.
— Juga de la flueito de l'alemand.
— Lou moucadé dous alemands: couate dits e lou pouce.
(Gasc.)
— Pinta [o] béure coumo un alemand.
— Sadou coumo un alemand.
— Auturous [o] coulerous coumo un alemand.
— Béure à bentre deboutounat coumo un alemand. (Leng.)
— Lu italian plouron,
Lu alemand creidon,
Lu francés canton. (Niço)
ALEN = AREN, s. m e f.
— Courron sus lou meme alen.
— Tèn l'alen coumo un poudaire.
— Sarié bouen troumpeto à l'alen fouert.
— Boufo-li au cuou: l'alen li manco.
— Qu noun voudra senti l'alen de soun fraire crestian, vague ista emé lei pouerc.
ALENO = ARENO = LESENO, s. f.
— Pounchu coumo uno aleno.
— Lou besoun es uno boueno aleno.
ALÈS, n. de l.
— Bon pa de Vès,
Tripos d'Alès,
Cebos de Bello-Gardo. (Leng.)
— Alès sèns tripo,
Benobre sèns fabrico,
Ners sèns pescaire,
Boucouiran sèns feniant,
Sant-Geniés sèns messourguié,
La Caumeto sèns couquin,
La Rouviero sènso vin,
Sant-Chato sèns blad,
Moussa sèns cebat,
Vaqui lou païs arrouina. (Leng.)
— Quand trono en Alès,
Desatalo tous biòus e vai-i' après. (Leng.)
var. — Quand trono à Barja,
Atalo toun couble e vai laura;
Quand trono en Alès,
Desatalo tous biòus e vai-i' après. (Leng.)
ALET, n. de l.
— Ma misèri d'Alet
Qu'en pertout se met. (Leng.)
ALETEJA, v. n.
— Aleteja coumo un pijoun blessa.
ALETO, s. f.
— Fa l'aleto coumo un poul à sa sultano. (Leng.)
ALÉUGEIRA, v. a.
— Au mes d’abriéu
T'aléugèires pas d'un fiéu.
ALÉUGEIRA, ADO, aj. e part.
— Aléugeirit coumo se bous abion tirat trento quintals sus la poste de l'estoumac. (Leng.)
ALÉUJA, v. a.
— Qu s'alèujo davans lou mes de mai
Saup pas ço que fai.
ALFABET, s. m.
— Se l'aufabet èro de vi,
Tout lou mounde sauriò legi. (Rouërg.)
ALIA, v. a.
— Crento de perdre,
Desi de counserva,
Esperanço de gagna
Soun lei moutiéu pèr s'alia.
ALIA, ADO, s., aj. e part.
— Boun alia! mas-que t'assude. (Lim.)
ALIANÇO, s. f.
— Alianço facho pèr lou bèn,
Jamai noun pourtè ges de bèn.
ALIBOUROUN, s. m.
— Acò 's un mèstre alibouroun.
— L'ome de douge mestié, mèstre alibouroun à tout faire.
ALICANT, n. de l. e s. m.
— Qu planto l'alicant,
Planto pas pèr seis enfant.
ALIMEN, s. m.
— Lou bouen alimen
Fa lou bouen entendemen.
ALISCA, v. a.
— Aliso coumo l'òli tout fricot. (Leng.)
ALISCA, ADO, aj. e part.
— Es aliscado coumo fremo de vilàgi.
ALISCAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Aliscaire de coudeno coumo un courtisan titra.
ALLELUIA, s. m.
— Alleluia pèr lei massoun,
Lei courdounié soun de larroun,
Lei móunié soun de cresto-sa,
Alleluia!
— Alleluia
N'a pas jamai mancat de pa. (Leng.)
— Allelùia! Allelùia!
Lous chembots valon mai que las moulùias! (Lim.)
— Gai coumo alleluia.
ALO, s. f.
— Rènde alo pèr cueisso.
— Li an rougna leis alo.
— Bate que d'uno alo.
— A d'alo ei taloun.
— Li manco toujour uno alo pèr voula.
— Vòu voula mai que noun a d'alo.
— A leis alo pu grando que lou niau.
— Alo de perdigal, quèisso de capou,
Cougo de pèis, cap de saumou,
Es ço de milhou. (Leng.)
— Tèn l'alo basso coumo un poulet capouna de fres.
ALOI, n. d'o.
— Sèmblo un davans de sant Aloi.
ALOR, av.
— Alor coumo alor.
— Alor pèr alor, aro pèr aro.
ALOUCHA, v. a. e n.
— Pèire es gaiard, mai Tòni l'aloucho.
ALOUES, s. m.
— Souto la capo dóu soulèu
Foueço aloues e pau de mèu.
— Amargant coumo d'aloues.
ALOUNGA, v. a. e n.
— Alounga pòu, escapa noun.
— Fau pas mai s'alounga que l'on a de lançòu.
— Qu s'alongo mai que lou lançòu, se descuerbe lei pèd.
— Bèu camin jamai alongo.
ALOUNGA, ADO, aj. e part.
— L'on rèsto mai alounga que dre.
ALTERA, v. a.
ALTERA, ADO, aj. e part.
— Altera coumo un trau de taupo.
— Alterat coumo un prefaitiè. (Leng.)
— Alterat coumo uno escarbassado. (Leng.)
ALUCRI, v. a.
ALUCRI, IDO, aj. e part.
— Alucri coumo un judiéu.
var. — Alucrit coumo un enfant d'Isaac. (Leng.)
ALUMA, v. a. e n.
— Alumo, Bastian.
ALUMA, ADO, aj. e part.
— Aluma coumo un alambi.
ALUMETO, s. f.
— Se coumo uno alumeto.
ALUN, s. m.
— Se coumo d'alun.
ALUNCHAMEN, s. m.
— L'alunchamen es la maire de l'óublit.
AMA, v. a.
— Amo qu t'amo.
— Ama n'es pas sènso ama.
— Fau bèn counèisse avans d'ama.
— Cadun amo soun semblable.
— Tau dis ama cadun,
Que noun amo degun.
— Qu amo e noun es ama,
De màleis armo es arma.
— Ama e noun èstre ama
Es uno vido de dana.
— Qu amo lei bèsti, amo lei gènt.
— Qu amo Martin,
Amo soun chin.
— Qu aima Sant Ro, aima soun can. (Niço)
— Qui aimo mi,
Aimo moun chi. (Leng.)
— Qu bèn amo, bèn castigo.
— Qu bèn amo, de luen counèis.
— Qu bèn amo, tard óublido,
— Qu amo bèn, sèrve bèn.
— Qu a bèn ama noun pòu ahi.
— Quand on amo, on ahis pas.
— Quet amo pla
Quet hara ploura. (Cous.)
— Se voues que t'àmi, fai que te desìri.
— Qu n'amo qu'éu, fa ges de jalous.
— Qu n'amo degun,
N'es ama de degun.
— Qu noun amo, noun a couer.
— Vau mai se faire ama que se faire cregne.
— Èstre sàgi e ama,
Dificile à-n-acourda.
— Bello mino e gaire ama,
Couesto gaire de moustra.
— L'amarié mai en terro qu'en prat.
— Ama e èstre ahi,
Espera e noun veni,
Èstre au lié e noun dourmi,
Soun tres cauvo que fan mouri.
— Tròu ama e tròu ahi
Fan souvènt soun devé trahi.
— N'ames rèn pèr eicès,
N'auriés pas bouen sucès.
— Qu s'amara que se garde.
— S'ama coumo dous fraire.
— S'aima coumo dous cambarados d'escritòri. (Leng.)
— V'ama coumo de sucre.
— V'ama coumo de pan tèndre.
— V'ama coumo lei còup de barro.
— V'ama coumo lou mau de vèntre.
— Aima quicon coumo la capitaciéu. (Leng.)
— Aima quicon coumo lous gousses lou fouet. (Leng.)
— Aima quicon coumo un agacit dins des souliès estrèits. (Leng.)
AMA, ADO, aj. e part.
— Ama noun saras,
Tant qu’a tu soulet pensaras.
AMABLE = EIMABLE, ABLO, aj.
— Amable coumo un judiéu.
AMADOU, s., aj. e n. d'o.
— En car e en oues, coumo sant Amadou.
— Planta coumo sant Amadou.
AMADOU, s. m.
— Fla coumo d'amadou.
— Se [o] eissu coumo d'amadou.
— Prendre coumo d'amadou.
AMAGA, v. a.
— S'amaga coumo un coupable.
AMAGA, ADO, aj. e part.
— Amaga coumo lou pecat.
AMALICIA, v. a.
AMALICIA, ADO, aj. e part.
— Amalicia coumo un vaqueiriéu.
— Amaliciat coumo un dogoul atissat. (Leng.)
AMANIAGA, v. a.
AMANIAGA, ADO, aj. e part.
— Amagnagat coumo un ouncle amounedat e à cap de cami. (Leng.)
AMANT, ANTO, s. e aj.
— Aimant coumo uno tourtouro. (Leng.)
AMAR, ARO, s. e aj.
— Après lou dous vèn l'amar.
— Qu noun counèis l'amar, counèis pas ço qu'es dous.
— Tout es amar en qu à de fèu dins la bouco.
—Qu avalo amar pòu pas escupi dous.
var. — Chi a l'amer an boca peül nen spuè doss. (Piem.)
—Ço qu'es amar à la bouco es dous au couer [o] au cors.
—Amar coumo de fèu.
—Amar coumo uno purgo.
—Amar coumo d'aloues.
—Amar coumo uno cauco-trepo.
AMARA, v. a.
— Amara 'no sardino pèr avé 'n toun.
AMARA, ADO, aj. e part.
— Amarat com una esponja. (Cat.)
AMAREJA, v. n.
— A l'ase sadou lei cardoun amarejon.
— Pèr pousqué passa soun envejo
Fau béure de ço qu'amarejo.
AMARGANT, ANTO, aj.
— Qui avalo amargant, pot pas escupi dous. (Leng.)
— Amargant coumo d'aloues.
— Amargant coumo uno castagno d'ase.
— Amargant coumo de fumo-terro.
— Amargant coumo un escal d'anougo. (Leng.)
AMARGASSAT, s. m.
— Bada coumo un amargassat. (Leng.)
AMARGASSO, s. f.
— Rire coumo uno amargasso. (Leng.)
AMARINO, v. AUMARINO.
AMAROUR, s. f.
— S'óutèn mai en douçour
Q'en amarour.
AMASSA, v. a.
— Vau pas l'amassa dóu sòu.
— Fa coumo Jano la vesino:
Amasso lou bren, escampo la farino.
— Qu que siegue amasso d'argènt, mai qu que siegue noun lou gardo.
— Amassa en touto sasou,
Despensa dam rasou,
Que he bouno maisou. (Gasc.)
AMASSAIRE, ARELLO, AIRIS, AIRO, s. e aj.
— A bouen amassaire
Fiéu escampaire.
AMATA, v. a.
— Qu t'a fa, que t'amate.
AMATINA, v. a. e n.
— Qu noun douerme s'amatino.
AMATINA, ADO, aj. e part.
— Amatina coumo un gau.
— Amatina coumo un fournié.
— Amatina coumo l'alauseto.
AMBICIEN, s. f.
— Ambicien e injustìci d'Ais.
— L'ambicien
Meno à la perdicien.
— L'ambicien enebrié mai que lou vin.
— L'amour e l'ambicien soufron ges de coumpagnoun.
— L'avarìci e l'ambicien
Contènton jamai sa passien.
AMBO, s. m.
— Sèmbla qu'a gagna un ambo au lot. (Niço)
AMBOURG, n. de l.
— Crestian d'Ambourg.
— Cousinié d'Ambourg.
AMBRICOT, s. m.
— L'ambricot es ibrougno.
— Mèste Coulau, leis ambricot s'amaduron!
AMBRO, s. m. e f.
— Fin coumo l'ambro.
Clar couma l'ambra. (Niço)
AMBROUSIÉ = AMBROUSÌO, s. f.
— Flouri e boutouna coumo uno ambrousié.
AMEGEIRA, ADO, aj. e part.
— Un ase amegeira
Es toujour mau basta.
AMEISSA = AMEISA, v. a.
— Qu prègo e s'amaiso à Diéu se recoumando.
— A fauto de viéu, la bataio s'amaiso.
AMEISSA, ADO, aj. e part.
— Vau mai fiéu encourroussa
Que gèndre ameissa.
AMELIÉ, v. AMENDIÉ.
AMELO, v. AMENDO.
AMEN, s. m. e interj.
— Amen vòu dire: calen-nous.
—Mòlts amens arriban al cèl. (Cat.)
AMENDIÉ = AMELIÉ, s. m.
— Au mes de febrié
Flouris l'amendié;
S'es pas lou premié
Sara lou darrié.
— Quand leis amendié flourisson en janvié
Fau ni acanadouiro ni panié.
— S'en febrié flouris l'amendié,
Pèr lou culi pren toun panié;
Mai s'es en mars que flourira
Pren lèu ta saco s'emplira.
— Quand l'amendié flouris en mars,
Emé lou sa li fau ana;
Mai quand flouris en febrié,
Li fau ana 'mé lou panié.
— Se voues troumpa toun vesin
Planto l'amourié gros, l'amendié prim.
— lmprudènt coumo l'amendié.
— Annadiè coumo l'ameliè. (Leng.)
AMENDO = AMELO, s. f.
— A santo Madaleno
L'amendo es pleno.
var. — A la Madaleno
L'amendo es pleno,
Lou rasin veira,
La figo maduro,
Lou blad ensaca.
— Pèr sant Jan
L'amendo à la man.
— L'an dei gròsseis amendo, lei tres fasien lou sestié.
— Quand es mars trono,
L'amelo es bono. (Arle)
— L'amendo s'amarro au cruvèu.
— A fa fichèmus, coumo leis amendo de Valençolo.
— San coumo uno amendo.
AMENDRI, v. a. e n.
— Qu pèr Diéu douno soun bèn
Noun l'amendris pas de rèn.
AMENISTRACIEN, s.
— Ges d'amenistracioun,
Barco sènso timoun. (Avignoun)
AMERICO, s. f.
— A pas besoun d'ana dins l'Americo.
AMI, IGO, s. e aj.
— Ami de cadun
Ami de degun.
— Fau ama soun ami emé soun vìci.
— Fa bouen d'avé d'ami pertout.
— L'on pòu pas avé tròu d'ami.
— D'ami n'en fau avé jusquo à la maioun dóu diau. (Niço)
— Qu a d'ami
Noun pòu peri.
— Tout pèr ami fouero pecat.
— Ami jusquo à l'autar.
— A l'ami lou secrèt
O lou regrèt.
— Ami de paraulo,
Vau pas uno vièio cadaulo.
— Ami de fourtuno e de bèu tèms
Se chanjo coumo la luno e lou vènt.
— Ami d'aventuro
Plen d'esbroufe e pau duro.
— Siéu ami de Soucrato,
Siéu ami de Platoun,
Mai siéu mai ami de la verita.
— Nou cau cap ana cerca amics
Endat so ques pot he dam es dits. (Gasc.)
— Quau perd un amic de ribièiro,
S'es pas panat, fa bouno fièiro. (Rouërg.)
— Quau perd un amic de mountagno,
Au-loc de perdre gagno. (Rouërg.)
var. — Lu ami de mountagna
Qu lu perde li gagna. (Niço)
var. — Le que perd un amic de la mountagno
Sap pas so que gagno. (Fouis)
— Au besoun [o] à l'óucasien se counèis l'ami.
— Voues counèisse un ami?
L'esproves pas à demi.
— Lous amics coumo lous melous:
Forço falses, pauces de bous. (Rouërg.)
— A voueste ami digas uno messouenjo:
Se vous gardo fidelita
Digas-li la verita.
— Lauso toun ami publicamen,
Avertis-lou secretamen.
— Qu vòu un ami se garda
Tres cauvo dèu óusserva:
En presènci l'ounoura,
En absènci lou lausa
E dins lou besoun l'ajuda.
— Un bouen ami noun se pòu paga.
— Un veritable ami es un tresor.
— Qu fa un bouen ami,
Se fa un bouen abri.
var. — Qu fa un bouen ami, fa un bouen capitau.
— As un bouen ami? l'impourtunes gaire.
var. — Quand avès un bon amic, lou cau pas trop empourtuna.
(Leng.)
— Entre bouens ami tout commun, fouero lei fremo.
— Es bèn ami de l'oustau
Qu se touerco au faudau.
— A bouen ami, bouen counsèu.
— Lu veritable ami soun rar couma li mousca blanca. (Niço)
— Lou vrai ami n'es couneissu
Que quand l'avès perdu.
— Vièis ami e vièis escut.
— Vau mai un bouen ami que cènt milo parènt.
var. — A l'è mej un bon amis ch'un parent. (Piem.)
— Noun li a meiour parènt
Qu'un ami fidèle e prudènt.
— Un bouen ami, un bouen vesin
Es meiour que fraire e cousin.
— Ami, ami...
La bourso te lou dis.
— Lou meiour ami es l'argènt en bourso [o] un escut dins la pocho.
— Vau mai d'ami que d'argènt en bourso.
var. — Valon d'ami en courso
Mai que d'argènt en bourso.
var. — Vau mai ami en plaço qu'argènt en bourso.
— Ami jusqu'à la bourso,
S'apounde: Foueço va soun [o] soun leis ami d'encuei.
— Tant que voudras ami mai que la bourso noun toques.
— Qu a d'ami es riche.
— Qu n'a ges d'ami n'a pas grand fourtuno.
— Ami au presta soun enemi au rèndre.
— Ami d'aquéu qu'a de bèn,
L'es pas d'aquéu que n'a rèn.
— Siegues ami d'un,
Enemi de degun.
— Es tròu d'un enemi e cènt ami noun baston.
— A l'ami pelo la figo, à l'enemi lou pessègui.
— Bèn faire douno d'ami,
Dire verai d'enemi.
— Vau mies èstre ami de luen qu'enemi de pròchi.
— Ami beneficia,
Enemi declara.
— Ami recouncilia, enemi doubla.
— Ami vièi e meisoun novo
Pren l'un e l'autre à la provo.
— Nouvèl ami e vièi oustau
Te li fises pau.
— Ami e plueio
Dins tres jour enueio.
— Amic de bouco,
Chabal d'erbo,
Oustal de terro,
Balon pas uno semello. (Leng.)
— Ami coumo la car e l'ounglo.
— Ami coumo lei cinq det de la man.
— Ami coumo can e cat.
— Amics coumo dous grils. (Leng.)
— La meiouro amigo es la vertu.
AMIGA, v. a. e n.
— Yents de segnou, nou i a qui-us s'amigalhe. (Bearn)
AMIRA, v. a.
— S'amira coumo un palot.
AMIRACIEN, s. f.
— L'amiracien es fiho de l'ignourènci.
AMISTA, s. f.
— L'amista vèn pas tout d'un còup.
— L'amista pòu pas veni touto d'un caire.
— Rèn pèr fouerço, tout pèr boueno amista.
— Lei gràndeis amista coungrien lei grands òdi.
— L'amista veritablo
De sóuçoun es incapablo.
— Es de boueno amista, a lou visàgi long.
— Vièio amista, cauvo raro,
A bello vièio se coumparo.
— L'amista qu'impourtuno
Engèndro òdi e rancuno.
— Lei pichot presènt entre-tènon l'amista.
— L'amista finis quand coumenço la mesfisènço.
— La carita de la court es cassado
E l'amista li es touto simulado.
— Foui qu perde amista pèr fremo.
— Tròu d'amista pèr lei fremo es lou diable dins la bourso.
— En diant lei verita,
Se perdon leis amista.
— L'argènt e l'amista cavon leis uei à la justìci.
— L'amista d'un coustat e l’interès de l'autre.
— Quand l'intrès pares
L'amistat fai de fuses. (Leng.)
— Amistat per interés
No dura perque no es. (Cat.)
— Amista de gèndre
Soulèu de desèmbre.
— L'amista recounciliado
Es uno plago mau sóudado.
— Jouga, goatja, presta argent
Hen d'amistat escartamen. (Gasc.)
— Tout ço que passo pèr lou cors óufenso pas l'amo.
— Benurous lou cors que travaio pèr l'amo.
— Gagna tout e perdre l'armo, es perdre tout.
— Lou plus soulide es lou salut de l'armo.
— Souvènt lou bèn dóu cors couesto lou salut de l'armo.
— D'avé armo noun merito
Qu lou suen dóu salut quito.
— En van se lavo lou cors, se l'amo noun se lavo.
— Lou pes e la mesuro
Rèndon l'armo seguro.
— Aujo pas dire que l'amo siegue siéuno.
— S'as lou cors n'auras pas l'armo.
— A l'amo negro coumo lou cuou d'un peiròu.
— Rebouli coumo uno amo danado.
— Dur coumo l'amo dóu diable.
— Se coumo l'amo de Judas.
AMÒRRI, ÒRRIO, s. e aj.
— Amòrri coumo un bourrèc escapat dal bertigot. (Leng.)
AMOULA, v. a. e n.
— Qu amouelo perde pas tèms.
— Fau vira o amoula.
— Vòu ni vira ni amoula.
AMOULAIRE, s. m.
— Gagno dóu pèd coumo un amoulaire.
var. — Guigno dóu cuou coumo un amoulaire.
— Guigno dóu cuou Babè
Coumo un amoulaire dóu pèd.
— Agusa coumo un amoulaire.
— Enquiet coumo un amoulaire.
AMOULÈT, s. m.
— Amoulèt, amoulèt,
Gagno cinq sòu, n'en manjo sèt.
AMOULOUNA, v. a.
AMOULOUNA, ADO, aj. e part.
— Amoulouna coumo un sa de cuié.
— Amoulouna coumo un cabudèu.
var. — Amoulounat coumo un catèl de fial. (Leng.)
— Amoulounat coumo un gróutoun. (Leng.)
AMOUNTIHA, v. a.
— S 'amountiha de pòu coumo uno semau vièio.
AMOUR, s. m. e f.
— Amour flouris ivèr-estiéu.
— L'amour vèn de l'amour.
— Amour se pago pèr amour.
— Tout es paradis pèr l'amour.
— L'amour es avugle.
— L'amour es mèstre de tout.
— Lou pres de l'amour es l'amour.
— Amour n'escouto pas resoun.
— L'amour ensigno de canta.
— L'amour passo lou gant.
— L'amour se fa pas soulet.
— Mai tiro amour que couerdo.
— Tout cedo à l'amour.
— A fouerço d'amour,
Cèdo valour.
— Tout pèr amour e rèn pèr fouerço.
— L'amour es lou coumençamen dóu bèn e dóu mau.
— Ounte l'amour es,
Lou couer es.
— Ounte règno amour,
Noun se counèis errour.
— Ges d'amour
Sènso bouen e marrit jour.
— Hièl en amous,
Hiouèr en hlous. (Gasc.)
— Qu a l'amour au sen a l'esperoun au flanc.
Amour n'a ges de sagesso, ni coulèro de counsèu.
Tóutei lei desproupourcien, l'amour leis aplanis.
— Absènci d'uno ouro o d'un jour
Comto pèr dès an en amour.
— Amour nouvello, denembranço dei vièio.
— Amour passa,
Fue amoussa.
— Amour enfango lei jouine e nègo lei vièi.
— Lei premiés amour
Soun lei meiour.
— Lou premier amour noun s'óublido jamai.
— L'amour es un catiéu coursàri
Que juego dei couer coumo un cat d'un gàrri,
— Filo lou perfèt amour.
— L'amour ounoura
Fa ni vergougno ni pecat.
— Amour noun se croumpo ni se vènde,
Mai au pres d'amour se rènde.
— Dins la guerro d'amour
Qu fuge n'a l'ounour.
— L'amour fa pas ounour,
Mai bèn souvènt doulour.
— Souto la sedo fino e la lano groussiero,
Amour se fa senti d'uno egalo maniero.
— A batre cesso l'amour.
— Se fa bèn l'amour entre vesin
Perqué vous vesès sero e matin.
— A tant d'amour coumo un arróumi.
— L'amour noun fa bulbi la pignata. (Niço)
— A la roso,
L'amour es escloso;
Au brout de mento,
L'amour aumento;
Au roumanis,
L'amour es au nis;
A la frigoulo,
L'amour ne regoulo. (Leng.)
— Fre de man, caud d'amour.
— L'amour pòu pas veni tout d'un coustat.
— L'amour pèr interès
N’es pas d'un gros pres.
— En amour l'aprendis n'en saup mai que lou mèstre.
— L'amour passè jamai pèr aprendis.
— L'amour fa dansa leis ase.
— Rèn de plus fouert
Que l'amour e la mouert.
— L'amour fa passa lou tèms e lou tèms fa passa l'amour.
— L'amour e la fourtuno
Viron coumo la luno.
— Plesi d'amour
Finis en plour.
— Qu d'amour se pren de ràbi se quito [o] s'en saie.
var. — Chi d'amor s' pia, d' rabia s' lassa. (Piem.)
— Amour passo, doulour rèsto.
var. — L'amour s'en va, la couisoun [o] la misèri rèsto.
var. — S'envan leis amour
E vènon lei doulour.
— Amour fa proun, argènt fa tout.
— L'amour pòu tout,
L'argènt gagno tout,
Lou tèms consumo tout,
E la mouert termino tout.
— Mies vau pan negre emé l’amour,
Que galino emé doulour.
var. — Mès val pa aixut ab amor,
Que galinas ab rumor. (Cat.)
— Quand li a ges de pan à la paniero, l'amour barrulo leis escalié.
— Quouro la fam es à la pouerto, l'amour s'enva pèr la fenèstro.
— Qu es fourtuna en amour es malurous en jue.
— Quand la galino cerco lou gau,
L'amour vau pas un cacau.
— Amour de paire: tèndre,
Amour de maire: fouert.
— Amour de fraire,
Amour de laire.
— Amour de fraire,
De còup vau gaire.
var. — Amour de fraire
Noun vau pas gaire.
— Amour de fraire, amour de coutèu. (Niço)
— Amour de souerre
Vau pas un pouerre.
— Amour de fremo leialo
Duro jusqu' à fin-finalo.
— Amour de fremo e vin dóu flasco,
Lou sero es bouen, lou matin se gasto.
— Amour de gèndre,
Calour de cèndre.
— Amour de gèndre,
Soulèu de desèmbre.
— Amour de nouero,
Amour de touero.
— Amour de nouero, soulèu d'ivèr.
— Amour de nouero, amour de gèndre,
Soun de bugado sènso cèndre.
— Amour de pacan,
Amour de can.
— Amour de grand, lou mendre vènt l'empouerto.
— Amour de riche [o] de grand, escalié de vèire.
— Amour de grand, escalié de vèire,
A fa de vous, noun vous pòu plus vèire.
— Amour de segnour, oumbro de bouissoun.
— L'amour de carnavas mouere en caremo.
— Amour d'un jour escalié de vèire.
— Amour de vièi duro gaire.
— Amour d'arno que chirouno jusquo lou crucifis.
— Amour de puto, fue d'estoupo.
— Amour de putan e de can
Duron pau se sarres la man.
— Amour de puto a coumo la castagno:
Bèu defouero, dintre la magagno.
— Amour pèr lei puto coumenço pèr cisèu
E finis pèr coutèu.
— Amour de courtisan,
Caresso de putan,
Bèn de vielan
E fe de femelan
Duron plus passa l'an.
var. — Caresso de can,
Amour de putan
E bono chèro d'oste
Noun se pòu faire que n'en coste. (Arle)
— Lòngueis amour,
Lònguei doulour.
— Vièieis amour e vièi tisoun
Prountamen raluma soun.
— Li a ges de bèllei presoun ni de làideis amour.
— Jamai noun soun
Bèllei presoun,
Ni làideis amour.
— Amour e segnourié
Noun soufron coumpagnié.
— Amour e reiauta
Vouelon pas soucieta.
— L'amour e l'ambicioun
Soufron ges de coumpagnoun. (Arle)
— L'amour e la rasco regardon pas ounte s'atacon.
var. — L'amour e la rasca
Marrit d'ount si casca. (Niço)
— L’amour e lou tueis noun se pouodon escoundre. (Niço)
— L'amour, la fam e la tous
Noun s'escouendon pas en tous.
var. — Amour, fam, fum, tous e argènt
Pouedon pas s'escoundre long-tèms.
— Vivo l'amour mai que dìni.
var. — Vivo l'amour mai que lèu màngi noueço,
AMOURACHI, v. a.
— S'amouracharié d'uno cabro [o] d'uno cato couifado.
— S'amouracharié d'uno couifo au bout d'un bastoun.
AMOURACHI, IDO, aj. e part.
— Mai vau fiho marrido
Qu'amourachido.
— Mai vau la fiho maridado
Qu'amourachado.
AMÒURE, v. a.
Quand lou souledre s'amòu,
Duro tres jour o nòu.
AMOUREJA, v. n.
— Qu peiroutejo,
Amourejo.
AMOURIÉ, s. m.
— Se voues troumpa toun vesin,
Planto l'amourié gros, l’amendié prim.
var. — Se voues troumpa toun vesin,
Planto l'amourié gros, lou figuié prim
E fumo toun prat à sant Martin.
— Oulivié de toun grand,
Castagnié de toun paire
Amourié tiéu.
AMOURO, s. f.
— Li a pita l'amouro.
— Negre coumo uno amouro.
AMOUROUS, OUSO, OUO, s. e aj.
— Qu 's amourous
Es malurous.
— L'amourous a besoun de quatre S: soulet, sàgi, soucitous e secrèt.
— Leis amourous soun tóutei ascla.
— Dous amourous en un lue
Soun d'estoupo près dóu fue.
— Amourous vergougnous a jamai bello amigo.
var. — Jamai crentous amourous
Fuguè bouen aventurous.
— Caresso d'amourous,
Ravarié de febrous.
— Fougnarié d'amourous, encagnamen d'amour.
— Es amourous dei vounge milo vièrgi.
— Douno-me lou amourous te lou rendrai rouina.
— Leis amourous fan d'an dei jour,
— Un vièi amourous es un troues de boues verd que fumo mai que noun brulo.
— Amourous coumo un agrenas [o] un arróumi [o] un bartas.
— Alangouri coumo un amourous.
— L'amourouso que tèn pèd en douei soulié, noun sara jamai espousado.
— Amourouso coumo uno cato.
— Amourouso coumo uno gousso en pleno calou. (Leng.)
AMOUROUSI, v. a.
AMOUROUSI, IDO, aj. e part.
— Amourousi coumo un foui.
— Amourousit coumo un gat en febrié. (Leng.)
AMOURRA, v. a. e n.
— S'amourrarié au cuou d'uno ègo.
AMOUSSA, v. a.
— Touto aigo amouesso fue.
— Aigo luencho n'amouesso pas fue vesin.
— Li an amoussa lou blest [o] la cigalo.
— S'amouesso coumo un lume.
var. — S'amuersa couma una candèla. (Niço)
AMOUSSA, ADO, aj. e part.
— Amour passa,
Fue amoussa.
AMPLOUO = AMPLOUA, s. f.
— Soun à tèsta e coua
Couma li amploua. (Niço)
— Jita una amploua pèr piha un loubas. (Niço)
AMPOULO, s. f.
— Qu fa rèn acampo pas d'ampoulo.
— A d'ampoulos à las mas grossos coumo d'iòus. (Leng.)
AMUDI, v. a.
AMUDI, IDO, aj. e part.
— Amudi coumo un trapisto.
AMUSA, v. a.
— Amusa lou tapis.
— S'amuso en de parpello d'agasso.
— S'amusa coumo un escoulan.
— S'amusa coumo un mainatage. (Leng.)
— S'amusa coumo un courchoun darrié 'no malo.
— S'amusa coumo un pèis dins uno guitarro.
— S'amusa coumo uno escarpo dins un tiradou de coumodo.
— S'amusa coumo un amourous que bado la gruo en esperant sa fringairo. (Leng.)
AMUSANT, ANTO, aj.
— Amusant coumo la galo.
— Amusant coumo vue jour de plueio.
AN, s. m.
— Au premié de l'an,
Lei jour crèisson d'un pas de can.
var. — A l'an nòu,
Li jour crèisson d'un pèd de biòu. (Arle)
— Jan e Jan
Parton l’an.
var. — Jan e Jan
Pouerton l'an.
— Nadal e sant Jan
Partisson l'an. (Leng.)
— Tau jour Nadau,
Jour de l'an tau.
— L'an que vèn es un brave ome.
— Leis an se siègon mai se sèmblon pas.
— Leis an n'en sabon mai que lei libre.
— Voues un bouen an ? marido-te.
var. — Voues un bouen an ?
Pren uno fremo, agues un enfant.
— Qui a bint an n'a sen,
A trento n'apren,
A quaranto n'a qualcare,
A cinquanto n'a re. (Fouis)
— Proun d'an e barbo griso,
Soun pauro marchandiso.
— Leis an soun pèr lei louguié d'oustau.
— Lou marrit an
Vèn en nadant.
— An pluious
Malurous.
— L'an fa lou gran,
Noun pas lou champ.
— Any de figas flors,
Any de plors. (Cat.)
— D'an e de pecat diras
Jamai tant que n'as.
— Toui lu an n'en meten un e li arna souorton. (Niço)
— Cènt an es proun, jamai es tròu.
— Au bout de cènt an se reviho malan.
— D'eici à cènt an saren tóutei bòrni.
— Digues pas mau de l'an que noun siegue passa.
ANA, v. n.
— Toujour va qu danso.
— Qu va plan,
Va san.
S'apounde: E qu va san va long-tèms.
var. — Qu va plan,
Va san;
Qu courre,
Se roumpe lou mourre.
— Anen plan e cuien bèn.
— Anen plan, rescountraren mai de gènt.
— N'en venian quand li anavias.
var. — Quand li anaves, iéu n'en veniéu.
— Qu li va, li pren.
— Qu va e touerno fa bouen viàgi.
— Tau penso ana bèn luen que s'arrèsto bèn près.
— Qu vòu ana tròu vite, s'arrèsto à mié camin.
— Se saup quouro l'on va, noun pas quouro l'on touerno.
— Fau toujour ana soun camin.
— Tant bèn li van lei jouine coumo lei vièi.
— Autant lèu li va la maire que lou poulin.
— Va soun grand camin.
— Va toujour soun trin.
— Anen à barco seguro.
— Vai ounte vas E fai coumo veiras.
— Se li vas, que li vagues.
— Fau pas ana pèr quatre camin.
— Noun anes jamai contro la nue.
— Noun li vagues, noun t'enfangaras,
— Va à la franco margarido.
— Va ounte lou rèi pòu manda degun [o] pòu ana qu'à pèd.
— Au mai va, au mai l'on apren.
— Au mai van, au mens valon.
— Fau pas ana pu vite que lou tambour toco.
— Digo-me emé qu vas e te dirai qu siés.
var. — Se voues saupre qu siéu, regardo emé qu vau.
var. — Digo-me emé qu vas,
Te dirai ço que faras.
— Qu va n'en tasto, qu isto s'en passo.
var. — Qu va leca
E qu noun va si seca. (Niço)
— Et quen ba que leco
E ques poso ques seco. (Gasc.)
— Se d'aquesto pouédi escapa
Jamai plus me li vien ana.
— Qu va contro tóutei, va contro lou sen.
— Tout va pèr coumpaire e coumaire.
— Au mai anan,
Au mai de la mouert aprouchan.
— Ana coumo leis afaire de la vilo.
ATRISTA, r. a.
— Qu s'atristo
Diéu l'assisto,
Mai que siegue en boueno visto.
ATROUBA, v. a.
— Qu cerco, atrobo.
— Dins l'ivèr,
Qu l'atrovo, se n'en sèr;
Dins l'estiéu,
Qu l'atrovo es siéu;
Dins l'autouno,
Qu l'atrovo, lou douno;
Au printèms,
Qu l'atrovo, lou tèn. (Arle)
— Tout s'atrobo au castelié.
— Tout s'atrobo en tèms e lue.
ATUBA, v. a.
ATUBA, ADO, aj. e part.
— Atuba coumo un gavèu.
ATUDA, v. a.
— Cadun dèu atuda soun fue emé sei cèndre.
— S'atuda coumo un calèu sènso òli.
AU, interj.
— Au,
Cacalaus! (Arle)
AUBADO, s. f.
— Qu vòu leis aubado, que pague lei tambourin.
AUBARNO, n. de l.
— L'ase d'Aubarno se faguèt en manjant de pousses. (Leng.)
AUBENO, s. f.
— Lei còup de bastoun soun leis aubeno dei chin.
— A cade jour sa peno
E soun aubeno.
AUBERGISTO, s.
— Ounte li a 'no bello aubergisto, lou vin es bouen.
AUBERTIN, n. de l.
— Auberti,
Ço qui i a de mielhou, ei lou bi. (Bearn)
AUBESPIN, s. m.
— Quand l'aubespin es en flour,
Lou lach es dins soun meiour.
AUBIERADO, s. f.
— Marin sus aubierado
Adus pluejo e nevado.
AUBIN, n. d'o.
— Pèr sant Aubin,
Quand lou bouissoun degouto lou matin,
Acò 's de vin.
— Se plòu pèr sant Aubin,
L'aigo sara pu caro que lou vin.
— Qu poudo pèr sant Aubin
A toujour vigno emai vin.
AUBO, s. f.
— A l'aubo dei cougourdoun, leis uba souleion.
— Aubo roujo
Vènt o ploujo.
var. — Albo feroujo
Bent o ploujo. (Gasc.)
— Aubo claro à sant Vincèns,
Foueço fru pèr tóutei gènt.
— Se l'aubo es bruto à sant Miquèu,
Outobre es pulèu brut que bèu.
— Quand l'aubo de sant Miquèu es tapado
Plòu quaranto jour em' uno passado.
AUBOR, n. de l.
— Lou curat d'Aubor: aro me besès, aro noun me besès. (Leng.)
AUBOUS, n. de l.
— Sento Quitèri d'Aubous,
Neteiats-nous. (Bearn)
AUBRE, s. m.
— Chasque aubre a soun oumbro.
— Aubre aut, oumbro courto.
— L'aubre que noun pouerto fru, dóu-mens presto soun
oumbro.
— Qu a bouen aubre s'ataco, boueno oumbro n'en reçaupe.
— Pèr santo Catarino,
Tout aubre pren racino.
— En abriéu,
Tout aubre a soun griéu.
— Quand l'aubre quèi, cadun courre ei branco.
var. — Aubre toumba, cadun soun fais.
— Es pu coumode de planta 'n aubre que de daraja 'n sou chou. (Lim.)
— Aubre souvènt trasplanta
Douno pas frucho en quantita.
— Digo-me l'aubre que plantes, te dirai ço que culiras.
— Tout aubre se counèis au fru.
— Gros aubre douno pas lou pu bèu fru.
— Qu amo l'aubre amo lou fru.
— N'estimes un autre que quand as vist soun fru.
— D'arbre dolent bon fruyt no esperes. (Cat.)
— A l'aubre sènso frucho degun jito pèiro.
— Fau branda l'aubre pèr fa toumba la pero.
— Un bouen aubre a bon fru,
Ounèste ome bouen brut.
— Souta d'un bèl aubre se muor dóu fam. (Niço)
— Ges d'aubre sènso sing,
Ni d'ome sènso crim.
— Fau mai d'un còup pèr toumba'n aubre.
— Pren leis aubre dóu cous pèr de caulet-flòri.
— Branquihu coumo un aubre abandouna.
AUBRE-DRE, s. m.
— Li farien faire l'aubre-dre.
var. — Li farien faire l'aubre-dre sus l'embourigo d'uno fiho.
AUBRET, s. m.
— Arbret replanta trop souben
Nou he gouai de hrut ni de ben. (Gasc.)
AUC, s. m.
— Boufa coumo un auc.
AUCAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Qu vau pas gaire
Lou fan aucaire.
AUCAT, s. m.
— Auras bèu faire paure aucat,
Toujour saras pluma.
— Misèri d'aucat que moueron en bas.
— Tres fremo em' un aucat
Fan un marcat.
AUCATO, s. f.
— A santo Agato,
Toco l'uou à l'aucato;
A santo Agueto,
Toco lou cuou à l'auqueto.
Var — A sento Agato
Toco l'ouéu à l'aucato
Si nou l'a
Hè la tousta. (Bearn)
AUCELAS, s. m.
— Faire lou mantelet coumo un vièi aucelas.
AUCELET, s. m.
— Aucellet, no fassas niu
Prop de frare, forn ni riu. (Cat.)
AUCELIÉ, IERO, s. e aj.
— Crida coumo un aucelié.
AUCELOUN, s. m.
— A la plumo e la cansoun
Se recounèis l'auceloun.
AUCÈU, s. m.
— Tout aucèu retrais à sa maire.
— Au plus pichot es l'aucèu au mies bado.
— Ausèu que volo n' o pas de mestre. (Lim.)
— Aucèu dins l'aire,
De tout cassaire.
— Tard crido l'aucèu quand es pres.
var. — Tard crido l'aucèt
Quand es au lacet. (Gasc.)
— Leis aucèu quand vien lou ratié se taison.
— Ausèl de petito naturo,
Se trop bolo, pauc duro. (Coum.)
— Siéu l'aucèu de la Canebiero: crègni pas lou brut.
— Es l'aucèu dóu papo, tóutei lou bècon.
— Vau mies aucèu dins la man, qu'aiglo voulant.
var. — Vau mies aucèu en man, que gauto en l'èr.
— Val mai prendre l'aucèl en bousolo que quand bolo. (Alb.) — Tout aucèu canto soun moutet.
— Ausèl que piéuto vòu quicon. (Leng.)
— Tout aucèu se fa gau quand ause sa cansoun.
— Aucèu que canto n'a pas set,
Agnèu que bèlo vòu teté.
— La piuma fa l'osèl. (Piem.)
var. — La bello plumo fa lou bèl aucèu.
var. — La plumo fa l'aucèu e la couo lou gènso. (Gav.)
— Tout aucèu que pouerto plumo es fa pèr voula.
— Quouro la gàbi es facho, l'aucèu s'enva.
— L'aucèu de gàbi
Canto pas de joio mai de ràbi.
— Vau mai èstre aucèu de champ [o] aucèu de boues qu'aucèu de gàbi.
—Aucèu de boues,
Aganto qu poues.
— Tal aucèu, tau nis.
— A chasque aucèu
Soun nis es bèu.
— Tres semano couo l'aucèu:
La quatrenco lei fa bèu
E l'autro lei meno em' éu.
var. — Tres semanos couo l'ausèl,
A las quatre que fa le bèl,
A las cinq que fouro-niso,
A las sièis que se despaïso. (Fouis)
— Au mes d'Abriéu
Tout aucèu fa soun niéu,
Au mes de mai
Mai que jamai,
Au mes de jun
Plus que quaucun,
Au mes de juliet
Plus ges [o] volon soulet.
S'apounde à Niço: Au mes d'avoust
An bouen goust.
— Pèr Toussant
Leis aucèu viron lou cuou à l'aucelant.
— Trist col osèl ch’ nass ant cativa val. (Piem.)
— Au mes d'avoust, tout aucèu es bèco-figo.
var. — En setèmbre, tout aucèu es bèco-figo.
— Em' un còup de pèiro a tua dous aucèu.
— Aucèu que va de nue pouerto marrido plumo.
— Faire la sausso à l'aucèu sènso avé vist la plumo.
— D'aucèu, de chin, d'armo e d’amour,
Pèr un plesi milo doulour.
— D'aucèu de ribiero e d'estang,
Pren lou darrié noun lou davans.
— Pau vau l'aucèu
Qu'escupis fouero sa pèu.
— Èstre l'aucèu sus la branco, qu'au mendre brut s'enva.
— Èstre ni aucèu ni rato-penado.
— Gai e libre coumo l’aucèu que volo.
AUCO, s. f.
— Pertout leis auco an bè.
var. — A l'è fait 'l bec a l'oca. (Piem.)
— Leis auco s'engraisson à l'escur.
— Dre qu'uno auco béu tóutei se li meton.
— Qu manjo l'auco dóu segnour, au bout de cènt an raco lei
plumo.
var. — Qu minjo l'aucho del rei
La pago cent ans apuei. (Lim.)
— Et qu'ajo aucos a herra,
Que boute es claus à soule. (Cous.)
— Quand leis auco fan lou V,
Marco de fre.
— Vau mai teni un passeroun qu'espera uno auco.
— A pau à pau, lou loup manjo l'auco.
— A sent-Gladìe
Las auques se bagnen pèr coumpagnie. (Bearn)
— A la Candelèro
Toco lou quiou à l'auque bèro,
Se l'ouéu nou a,
Que l'abera. (Bearn)
— Pèl mes de febriè,
Touto auco de boun graniè
Pound sul femouriè. (Leng.)
— Pèr sant Martin,
L'auco au toupin,
Lei castagno e lou bouen vin.
— Quand er’ auco passo en Franço,
Era semiado que s'avanço. (Cous.)
— Pluma l'auco sènso la faire crida.
— Noun cal parla, sinoun quand l'auco pisso. (Toulouso)
— Leva la tèsto coumo uno auco.
— Ana coume uno auco borgno. (Arle)
— Couioun coumo uno auco emboucado.
— Marcha coumo uno auco crebado.
— Valènt coumo uno auco.
— Bèsti coumo uno auco.
— Póutroun coumo uno auco.
— Souldat coumo uno auco. (Leng.)
— Degeri coumo uno auco.
AUCOUN, s. m.
— Es que leis aucoun menon leis auco pèisse ?
— N'i o pas d'auchou
Que ne trobe soun cop d'archou. (Lim.)
— Quand Diéu douno l'auchou
Douno lou pradelou. (Lim.)
AUDE, s. m.
— Mol coumo d'aigo d'Aude. (Carcas.)
AUDEJOS, n. de l.
— Gent d'Audejos,
Lou diaple au cos. (Bearn)
AUDIÈNCI, s. f.
— Un moumen d'audéncio, que van penja 'n gous! (Leng.)
AUELHO, s. f.
— Holo e pègo es l'anelho
Qui au loup ba e s'acousselho. (Gasc.)
— A petitos auelhos, petits siéulets. (Gasc.)
AUGO, s. f.
— Li a d'augo à la ret.
AUJA = AUSA, v. a. e n.
— Aujo pas dire que l'amo siegue siéuno.
— Aujo pas 'scupi de pòu d'avé set.
— Qu auso,
S'en lauso.
AU-JOUR-D'UEI, av.
— Au-jour-d'uei pèr iéu, deman pèr tu.
var. — Au-jour-d'uei pèr l'un, deman pèr l'autre.
— Aquélei que soun pèr tu au-jour-d'uei, saran contro tu deman.
— Au jour-d'uei ami,
Deman enemi.
— Au-jour-d'uei en chèro,
Deman en bèro. (Arle)
— Aujour-d'uei en verduro,
Deman en pourriduro.
— Aujour-d'uei en flour,
Deman en plour.
— Aujour-d'uei marida, deman marrit.
— Aujour-d'uei en pas, deman en guerro.
AULET, n. de l.
— Si bié d'Aulet,
N'ayes met;
Si bié d'Ichaus,
Hé-t pèd-descaus. (Bearn)
AU-MAI, av.
— Au-mai pènde,
Au-mai rènde.
— Au-mai n'en dis, au-mens n'en crèsi.
AUMARINO = AMARINO, s. f.
— A pela d’aumarino, a la gorjo amaro.
— Se touesse [o] se gibla coumo uno aumarino.
AU-MENS, av.
— Au-mens courres, au-mens t’alasses.
AUMENTA, v. a. e n.
— Qu aumento en bèn, aumento en soucit.
— Voues ta fourtuno aumenta ?
Croumpo prat e oustau fa.
AUNAT, n. de l.
— La gentilhesso d'Aunat. (Leng.)
AUNO, s. f.
— Se mesuro à soun auno.
— Cadun mesuro leis autre à soun auno.
var. — Lou meichant mesuro cadun à soun auno.
— Leis ome se mesuron pas à l'auno.
— Quand on saup ço que vau l'auno, l'on ié met lou pres. (Arle)
AUPIHO, s. f.
— Quand l'Aupiho a lou capèu,
Pren ta biasso e courre lèu.
AUQUET, s. m.
— Quand Diéu douno l'auquet,
Douno lou pradelet.
— I ochèt meno j' oche à beive. (Piem.)
— Nèsci coumo un auquet.
— Jaune coumo un pèd d'auquet.
AURA, v. n.
— Qu noun vènto pas quand auro,
Quand voudrié venta se pauvo.
— L'ome es fa pèr travaia
Coumo l'aucèu pèr aura.
AURÀGI, s. m.
— En tèms d'auràgi, leis estrouent nèdon.
AUREIETO = AURIHETO, s. f.
— Parlas plan, fiheto,
Qu'en cade bouissoun li a d'aureieto.
AUREIO = AURIHO, s. f.
— Li a d'uei e d'aureio pertout.
— Un parèu d'aureio secarien cènt lengo.
— Faire la sourdo auriho de marchand.
— Quand leis aureio vous siblon, parlon de vautre.
— Se faire tira l'aureio.
— Cerca lou nas [o] leis uei [o] lou xouv darrié l'aureio.
— Ço qu'intro pèr uno auriho, souerte de l'autro.
— Autant n’i’en pènde à l'auriho.
— Taschesla a j’orie. (Piem.)
— Courto lengo, lòngueis auriho.
var. — Courto lengo e lòngueis auriho,
Disié lou vièi cap de famiho.
— Avé d'auriho coumo leis ausso d'un courdounié.
— Avé d'auriha lòngui couma un ae. (Niço)
— Avé d'aurelhos coumo de courbi-plats. (Leng.)
— Avé d'aurelhos coumo de plat-barbiè. (Leng.)
AUREIU = AURIHU, UDO, aj.
— Aureiu coumo un roussin d'Arcadié.
AUREJA, v. a. e n.
— Se febrié noun febrejo,
Touei lei mes de l'an aurejo.
AURIHETO, v. AUREIETO.
AURIHO, v. AUREIO.
AURIHU, v. AUREIU.
AURIÉU, IVO. aj.
— Auriéu coumo un poulin.
AURIOLO, v. AURUELO.
AURO, s. f.
— Auro caudo a la coue blanco.
— A auro drecho ges d'abri,
Coumo à paure ome ges d'ami.
— L'auro drecho e la Durènço
Gaston mita de Prouvènço.
— Quand l'auro boufo, fau venta.
— Quand l'auro boufo pèr Rampau,
Lei magnan sus la genèsto
Mountaran que fara gau.
— L'auro qu'es pèr Rampau signado
Duro touto l'annado.
— Quand l'auro se lèvo sènso temouin duro pas.
AURORO, s. f.
— Lou blu e l’aurora
Esclarcisse li mora. (Niço)
AURUELO = AURIOLO, s. f.
— Jaune coumo uno estello d’auruelo.
AURUOU, s. m.
— A l'auraou, figo maduro.
— L'auruou
Claus lei fedo, alargo lei buou.
AURUOU, n. de l.
— Iéu siéu d'Auruou, m'en fóuti.
— Èstre lou barbié d'Auruou.
— Lou barbié d'Auruou: fa la barbo e douno à béure.
— En Auruou
Lei chin japon dóu cuou.
AUS, s. m.
— A prepaus
A Calèno soueno l'aus.
AUSA, v. AUJA.
AUSI = AUVI, v. a.
— Es pas ausi
Qu vòu peri.
— Qu n'ause qu'un
N'ause degun.
— Qu n'en dis,
N'ausis.
— Ausi, vèire e se teisa,
Mal-eisa.
— Li sara tant ausi qu'un paure ome en counsèu.
AUSSI-DIRE, s. m.
— Ausi-dire va pertout.
var. — Aussi-dire s'enva luen.
— Aussi-dire,miejo messouenjo.
AUSSA, v. a. e n.
— Vau mai aussa
Que beissa.
AUSSA, ADO, part.
— Qu es tròu aussa, n'es pas segur.
AUSSO, s. f.
— Avé d'auriho coumo leis ausso d'un courdounié.
AUT, AUTO, aj.
— Aut qu tèn, bas qu demando.
— Aut coumo lou cat de Perno.
— Aut coumo dous sòu de froumàgi.
— Iaut coumo un cubert. (Douf.)
— Alt com un paller. (Cat.)
AUT, av.
— Quouro aut, quouro bas, ansin va lou mounde.
AUTAN, s. e aj. m.
— Vènt d'autan
Plueio deman.
— L'autan de jour
Duro nòu jour;
L'autan de nue
Passo pas lou pue.
— Auta sus gelado
N'e cap de durado. (Gasc.)
AUTANT = EITANT, av.
— Autant n'empouerto lou vènt.
— Autant que pougnès la bèsti, autant camino.
— Autant fa aquéu que tèn coumo aquéu qu'escourtego.
AUTAR, s. m.
— Qu sèrve [o] qu travaio à l'autar, dèu viéure de l'autar.
— Ami jusqu' à l'autar.
— Desgarni un autar pèr n'en garni un autre.
AUTEN, ENCO, aj.
— Auten coumo un pevou revengu.
— Autenc coumo un parbengut en plaço. (Leng.)
AUTOUN, s. m.
— Un bèl autoun maduro tout.
— Quand lei calour duron,
Leis autoun s'amaduron.
— Calour d'autoun que pico fouert,
En proun de gènt douno la mouert.
AUTOUNAU, ALO, aj.
— Febre autounalo,
Longo e mourtalo.
AUTOUNO, s. f.
— Après vendùmi vèn autouno
Qu'a nouéstei champ lou repaus douno.
— Uno laido autouno se ves pas mai souvènt
Qu'un bèu printèms.
AUTOUR, s. m.
— Tal autour, tal oubràgi.
AUTOUR, prep.
— Pèiro d'autour de la bordo vau terro de camp.
AUTOURITA, s. f.
— Fai que toun autourita
Naisse de tei qualita.
— L'autourita sènso carita engèndro l'òdi.
AUTRE, AUTRO, proun.
— A l'autro dis lou móunié.
— Autre li fau que ramo de piboulo.
— Ço qu'eis autre faras,
Deis autre recebras.
— Lou bèn deis autre me fa pas gau.
— Quouro vèn bèn pèr l'un, vèn mau pèr l'autre.
— Un a la peno, l'autre au proufié,
Segound que fourtuno va lié.
— L'on cres leis autre coumo l'on es.
— A d'acò de l'autre qu'èro sus soun ase e lou cercavo.
AUTRU = AUTRUI, s. m.
— Qu d'autru parla voudra,
Regarde-se, se teisara.
var. — Qu d'autru voudra parla,
S'eisamine e calara.
— Dóu bèn d'autru, bèu jue.
— Lou bèn d'autru
Noun pouerto fru.
— Dóu bèn d'autru fagués jamai lou vouestre.
— Mau d'autru n'es que sóungi.
— Lou mau d'autru rènde lou sàgi urous.
AUTRULE, n. d'o.
— Pinca coumo sent Autrule. (Lim.)
AUTUREN, ENCO, s. e aj.
— La farandoulo dis auturen:
Tóuti li gènt manjon de bren. (Arle)
AUTUROUS, OUSO, OUO, aj.
— Auturous coumo un Alemand.
AUVERGNAS, ASSO, s. e aj.
— Auvergnat
Teto trèjo e béu la. (Lim.)
— Leis Auvergnas,
Pau lei pagas,
Bèn servi sias.
— Espino poun e rounze estrasso,
Gavach es fin, Aubergnas passo. (Leng.)
— Auvergnas, larroun, Gascoun,
Soun coumpagnoun.
— Afric e rabets coumo un Aubergnas. (Leng.)
— Cambia de camiso cado mes coumo lous Aubergnasses. (Leng.)
AUVERGNO = AUVÈRNI, s. f.
— Laid coumo un pevou d'Auvergno.
— Coumo un efant de l'Auberni, auriò coupat un sòu en dous trosses amé las dents. (Leng.)
AUVI, v. AUSI.
AUZOUNO, n. de l.
— Tenten, Làmpi e Bernassouno
Passon sous lou pont d'Alzouno. (Leng.)
AVALA, v. a.
— Avala la pilulo.
— Avalo acò dous coumo mèu.
— Avalo, que gariras.
— Avalarié la mar e lei peissoun.
— Avalarié 'n buou emé sei bano.
— Avalarié 'no coumuno que cagarié pas un bluret.
— Avalarié pulèu la mar que l'escorno d'un dementi.
— L'on avalo pulèu sei dènt que sa lengo.
— Faire que touesse e avala.
— Avala coumo un goufre.
— Avala coumo de bresco.
— L'abalèt coumo uno purgo e sens s'escarrafi. (Leng.)
— Quand on avalo amar, l'on pòu pas escupi dous.
var. — Quand on abalo caud, on pot pas escoupi fred. (Leng.)
AVALA, ADO, aj. e part.
— Moussèu avala n'a plus ges de goust.
AVALISCO, esclam.
— Vau mai cènt avalisco qu'un pecaire.
AVANÇA, v. a. e n.
— Tau pènso avança que recuelo.
— Assas avanço quau fourtuno passo. (Dóuf.)
AVANÇO, s. m.
— Pihes l'avança couma un Vila-Franquié. (Niço)
— Prendre l'avanço coumo lei mau mounta.
— Pago de bourrèu: à l'avanço.
— Lou tambouri pagat d'auanço da mechant sou. (Bearn)
AVANS, prep. e av.
— Anen avans e veiren Berro.
AVANTÀGI, s. m.
— De tout se tiro avantàgi.
— Noun demandes bèn d'avantàgi
Qu'aquéu que fau pèr toun usàgi.
AVARA, v. a. e n.
— S'avara coumo un chin dins un jue de quiho.
AVARAS, ASSO, s. e aj.
— Espragno, avaras, lou cal va manjo.
AVARE, ARO, aj.
— L'avare noun douerme.
— L'avare e leis uei soun jamai sadou.
— Au-mai l'avare n'a, au-mai voudrié n'avé.
var. — L'avare au-mai n'a, au-mai n'a de besoun.
var. — L'avare au-mai es riche, au-mai es miserable.
— Dins la caisso de l'avare, lou diable se li coucho.
— Lis avare n'an que de chato. (Arle)
— Sus un mouloun d'or e de pan,
L'avare es paure e mouert de fam.
— Lou paure a de dènt, n'a ges de pan; l'avare a de pan n'a ges
de dènt.
— Au paure tout es rare,
Enca mai à l'avare.
— Avare, espragno, que lou cat va manjo.
— L'avare es large deis espalo soulamen.
— De sei bèn l'avare es proucurour
Noun pas segnour.
— De l'argènt
— L’avare es jamai countènt.
— Un avare emé tout soun bèn,
N'a pas mai qu'aquéu que n’a rèn.
— Tout lou bèn dóu mounde countentarié pas l'avare.
— L'avare es jamai caritable.
— L'avare regardo coumo enemi
E parènt e ami.
— D'un groumand e d'un avare
Pichot presènt es bèn rare.
— L'avare estregne toujour la man
E noun douna pas de lard ei can. (Niço)
— L'avare coumo lou pouerc
Fa de bèn qu'après sa mouert.
var. — L'avare noun fa mai bèn que quoura tira li camba. (Niço)
— Avare coumo un chin.
— Avare coumo un rabin. (Coumt.)
AVARÈNT, ÈNTO, aj.
— Lou soufrènt
Es l'avarènt.
AVARÌCI, s. f.
— L'avarìci
Es la maire de tout vìci.
— Ges de plus gros vìci
Que l'avarìci.
— Ounte avarìci règno, tristesso dóumino.
— L'avarìci e l'ambicien
Countènton jamai sa passien.
— Tant crèisse l’avarìci coumo crèisse l’argènt.
— Quand tóutei lei pecat soun vièi, l'avarìci es encaro jouino.
— L'avarìci de ma tanto, que plouravo quand fasié tant de nue.
— L'avarìci de ma grand, que pèr paupa leis escalié, sautè de l'èstro.
AVARICIOUS, OUSO, OUO, aj.
— Lou pu paure de tous
Es l'ome avaricious.
AVÉ = AGUÉ, v. a. e auss.
— Li a rèn de tau que de n’avé.
— Vau mai avé
Que savé.
— Rèn n'a qu noun a proun.
— Qu pau a, pau douno.
— Qu n'a n’en manjo, qu n'a ges se grato.
— Qu a rèn e dèu rèn es à mita riche.
— Qu a acò, qu a aqui.
— Au-mai l'on a, au-mai l'on vòu avé.
var. — Qu mai a, mai vòu.
— Ço qu'a à la tèsto, v'a pas ei pèd.
var. — Qu v'a ei pèd, qu à la tèsto.
— De tout ço que n'ai pas, bouen oustau n'aurié proun.
— S'aquélei que n'an tròu va dounavon, tout lou mounde n’aurié proun.
— N'en vòu avé o de bif o de baf.
— Va vòu avé à la pouncho de l'espaso.
— Au-mai n’i’a, au pu pau vau.
— Quand n'i'a pes camps,
Que n'i'a endas sants. (Cous.)
— Pèr n'avé fau trabaia, quand te faudrié qu'un liard.
— Ço qu'avèn de naturo,
Jusqu'au croues duro.
— Vau mai un tèn, que cènt auras.
— Sabé, voulé, poudé,
Cauvo utilo d’avé.
Var. — Tres cauvo fai bèn avé:
Voulé, sabé, poudé.
— D'argènt, d’ami, de sen e de fe,
Degun n’en pòu tròu avé.
AGU, UDO, aj. e part.
— O cuech o crud,
Au fue es agut. (Niço)
— Chi a avù a avù. (Piem.)
AVÉ, s. m.
— L'avé aveno.
— Lou bouen pastre fa lou bouen avé.
— Quand lou pastre a mau, l’avé s'en sènte.
— L'avé s’arrapo ounte verdejo.
— D’enfant e d'avé
L'on n’en pòu pas tròu avé.
var. — D’enfant, de poulet e d'avé,
Se n'en pòu jamai tròu avé.
— L'avé
Vòu avé
E fa avé.
— Li courre [o] li ana coumo l'avé à la sau.
AVEIROUN, s. m.
— Qui passara lou Lot, lou Tarn e l'Avairoun
N'es pas segur de tourna 'n sa maisoun. (Rouërg.)
AVELANO, s. f.
— Pèr sant Privat
L'avelano es pleno dins lou valat.
— Plueio de sant Jan la grano
Pourris l'avelano.
— Douna d'avelano en qu n'a plus de dènt.
AVÉ-MARIA, s. m. e f.
— L'avé-Maria sounado
La bravo fiho es retirado.
AVEN, s. m.
— Sourne coumo un aven.
AVENA, v. a. e n.
— L'avé aveno.
AVENÈNT, s. m.
— Tout d'un avenènt coumo lei braio d'un chin.
var. — Tout d'un avenènt coumo lou cuié d'un pastre.
AVENI, v. n.
— Paga e mouri
Fau puei li aveni.
AVENI, s. m.
— Pènso à l'aveni.
— Qu noun pensa à l'aveni es un ae de natura (Niço)
— Dóu passa, tambèn dóu presènt
Pèr l'aveni fai-te savènt.
AVÈNT, s.
— Eis Avènt,
Plueio, vènt
E fre couiènt.
— Lou mes de l'Avènt,
De plueio o de vènt.
— Pèr leis Avènt,
Lei gau canton en tout tèms.
— La nèu d'Avènt
Duro long-tèms.
— Qu planto d'Avènt,
Gagno un an de tèms.
— L'Avent
Fai craqua las dents. (Lim.)
— Et que at mes d'Auens brespalho.
At mes de mat que badalho. (Cous.)
AVENTA, v. n.
— S'aventa couma un can enrabiat. (Niço)
AVENTURA, v. a.
— Qu noun s'aventuro, n'a ni chivau ni muelo.
AVENTURO = VENTURO. s. f.
— Fau pas vèndre seis aventuro.
— Qu cerco leis aventuro,
Lei trobo pas toujour maduro.
— Vau mai juga à la seguro
Que d'espera quauco aventuro.
— Qu'uno lèbre prengue un chin es contro naturo,
Qu'uno fremo fague bèu es aventuro.
AVERA, v. a. e n.
— Pèr avera lou rasin fau caressa la triho.
— Un foui trais uno pèiro dins un pous, mai fau un sàgi pèr l'avera.
AVERSITA, s.
— Dins l'aversita l'ome se fa counèisse.
AVERTI, v. a.
AVERTI, IDO, aj. e part.
— Un averti n'en vau dous.
AVESINA, v. a.
AVESINA, ADO, aj. e part.
— Vau mai èstre soulet que mau avesina.
AVÉUSA, v. a. e n.
— Sardo que s'avéuso vèn coumo un saumoun.
AVIEII = AVIEIASTRI, v. a.
— Leva matin u'avieiis pas,
Douna ei paure n'apauris pas
E prega Diéu destourbo pas.
AVIGNOUN, n. de l.
— Abóuminacien d'Avignoun.
— Qu se lèvo d'Avignoun
Se lèvo de la resoun.
var. — Qu quito Avignoun
Quito resoun.
— Avignoun sènso Rose, sarié 'no chato sènso iue. (Coumt.)
— En Avignoun, qu l'a pas dessus, l'a pas au cofre.
— En Avignoun, lei fiho de la Fustarié
An acò dre
E acò net.
— Avignoun ventous:
Sènso vènt verinous,
Emé lou vènt fachous.
Que se disié'n latin:
— Avenio ventosa
Sine vento venenosa,
Cum vento fastidiosa.
— Figo de Marsiho, cabas d'Avignoun.
— Sèmblo Louei di chin, lou paure d'Avignoun. (Coumt.)
AVIS, s. m.
— Es l'avis dóu reinard:
Que chascun juegue de soun art.
— M'es avis qu'un chin me pisso à la cueisso.
AVISA, v. a. e n.
— A lou que s'aviso pla
Tout se devino pla. (Leng.)
AVISA, ADO, aj. e part.
— Un avisa n'en vau dous.
— Lou cat groumand fa la chambriero avisado.
AVITAIETO, s. f
— Houegeret d’abitalhetos,
Néurit de brigalhetos,
Vestit de pedassous,
Aquet a tres grands doulous. (Bearn)
AVIVA, v. a.
AVIVA, ADO, aj. e part.
— Aviva coumo un passeroun.
— Aviva coumo un rat de granié.
— Aviva coumo un pèis sus d'un restouble.
AVOUCACHOUN = AVOUCATOUN, s. m.
— Afeira coumo un avoucachoun.
AVOUCASSIÉ, IERO, s. e aj.
— Counèis tóutei lei virado coumo un vièi avoucassié.
AVOUCAT, s. m.
— Bouen avoucat, marrit vesin.
— L'avoucat meissouno, lou medecin gleno.
— Pau de lèi eis avoucat
Proun pèr ramassa ducat.
— De jouine avoucat eiretàgi perdu,
De nouvèu mègi cementèri boussu.
— La lengo deis avoucat
Es un coutèu pèr vendumia.
var. — La plumo deis avoucat
Es un coutèu bèn amoula.
— La bouco d'un avoucat
Es uno bouco d'inferna.
— Lei pouerto deis avoucat soun toujour duberto.
— L'avoucat viéu dóu dre coumo dóu touert.
— Leis avoucat se querèlon e puei van béure ensèn.
— Leis avoucat, coumo lei pouerc, n'an de fouerço que dins
lou mourre.
— L'ome entre dous avoucat,
Es un pèis entre dous cat.
— Avoucat de grando elouquènci,
Pichoto counsciènci.
— Dei marrìdei tèsto, leis avoucat fan bouen soupa.
— Leis avoucat, se noun èro lei sot,
Au lue de boto pourtarien d'esclop.
— Es un avoucat de Pilato: non invenio causam.
— Avoucat de campagno, paga de gramaci.
— Es un avoucat car, dounarié pas 'n bouen counsèu pèr sièis franc.
— Brasseja coumo un avoucat.
AVOUCATOUN, v. AVOUCACHOUN.
AVOUST, s. m.
— Avoust,
Sadou.
— Au mes d'avoust
Lou païsan se munis de tout.
— Au mes d'avoust
Mete-te dins un pous.
— Au mes d'avoust
L'ivèr es apoust. (Gav.)
— Nousto-Damo d'Aoust passado,
Era terra gelado. (Gasc.)
— Au mes d'avoust,
Fremo, retiras-vous.
— Lou met d'ot
Fai souvent pourta do. (Lim.)
— Per sent Gille
Lou me d'ot pot pus re dire. (Lim.)
— A Nouesto-Damo d'Avoust cauco qu vòu
Après qu pòu.
— Qui bat en agoust
Bat sens goust. (Leng.)
var. — Et que bat at mes d'aoust,
Que bat à soun goust. (Cous.)
— Plueio d'avoust,
Aboundànci de moust.
var. — Se plòu au mes d'avoust
Despèndes pas toun argènt en moust.
— Plueio d'avoust,
Tout òli e tout moust.
var. — Plueio d'avoust
Douno d’óulivo emé de moust.
— Quand plòu au mes d'avoust,
Toumbo de mèu e de bouen moust.
— At trou d'aoust
Er aigo as talous. (Gasc.)
— Tant de nèblo au mes d'avoust, tant de delùgi dins l'an.
— Al mes d'agoust,
Jout la pèiro l'imous. (Leng.)
— Lou mes d'avoust
Es baudilhous. (Four.)
— En avoust lei galino soun sourdo.
— Au mes d'avoust tout aucèu es bèco-figo.
— Avoust couvo, setèmbre espelis,
Outobre ensevelis.
— En avoust,
Figo e moust.
— Au mes d'avoust
Lei rin coumençon d’avé goust.
var. — Au mes d'avoust
Lei rasin an bouen goust.
var. — A Nouesto-Damo d'Avoust,
Lei rasin an bouen goust.
— En avoust
La frucho es de bouen goust.
— Au mes d'avoust,
Lou rasin pren soun goust;
Au mes de setèmbre,
Es bouen à pèndre.
— Avoust maduro, setèmbre recuie.
— Avoust leis entameno,
Setèmbre leis enmeno.
— Qu vòu de bouen moust.
Laure lei souco en avoust.
— La rego d'avoust es la rego de l'òli.
— Vers lou mitan d'avoust lei fouent avenon.
— En avoust
Lou soulèu brula rama e coust. (Niço)
AVUGLE, UGLO, s. e aj.
— Encò deis avugle siegues bòrni.
— Au païs deis avugle lei bòrni soun rèi.
— Vau mai èstre couioun [o] couguou qu'avugle: l'on ves soun parié.
— N'es pas eis avugle à juja dei coulour.
— Qu a manja lou lard ? — Lou bòrni,
Qu lou pagara ? — L'avugle.
— Juges pas dei cauvo coumo un avugle dei coulour.
var. — Se li entèndre coumo un avugle a juja dei coulour.
— Acò fa canta l'avugle.
— Crida [o] bada coumo un avugle qu'a perdu soun bastoun.
— Caqueta coumo un avugle.
— Tabasa coumo un avugle.
— Avugle coumo l'amour.
— Avugle coumo la justìci.
— Abugle coumo uno talpo (Leng.)
AXAT, n. de l.
— Axat,
Vilo de guerro, lou tambour ié bat. (Leng.)
AZILHAN, n. de l.
— A Azilho
Tout brilho,
Mès noun pas las gents. (Leng.)
|
|
|
|