accueilauteurassociationlexiqueouvragesassociationliensliens

Notre site gratuit "http://lexiqueprovencal.com" de l'association "l'Espai Miejournau" propose un lexique occitan de Provence, des extraits d'un roman dans lequel l'auteur Pierre Dominique Testa y décrit la vie d'une famille à Allauch entre 1890 et 1995, des poèmes que les internautes peuvent envoyer pour lecture publique, ainsi que des liens de sites en langue d'Oc ou sur la langue l'oc,  couplés d'adresses inévitables.

Prouvèrbi pèr mot de voucabùlàri...en A.

Pau ROMAN à Avignoun en 1908

Vejeici LEI MOUNT-JOIO, libre d'uno moulounado de prouvèrbi, entiera pèr lou biais de l'abeçarolo. Encuei toueis aquéstei qu'enmèrçon la letro A.

Voucabulàri dei Prouvèrbi e Loucucien Prouverbialo
De la Lengo Prouvençalo TOME PROUMIE A -> G

A

A, s. m.
— Es à l'A,B,C.
— Saup ni A ni B.
ABA, s. m.
— Lou loup a b' acoustuma l'aba. (Lim.)
ABADIÉ, s. f.
— L'abadié se perde pas pèr un mouine.
— Qu es esla mouine e abat saup tóutei lei vìci de l'abadié.
ABAISSA, v. ABEISSA.
ABALI, v. ABARI.
ABANDOUNA, v. a. e n.
— Diéu abandouno pas lei siéu.
— Qu toujour pren e rèn noun douno
A la fin cadun l'abandouno.
— Femo que pren
Se rènd;
Femo que douno
S'abandouno. (Arle)
ABANDOUNA, ADO, s. aj. e part.
— Abandouna coumo un chin.
— Abandouna coumo uno vièio ferraio.
— Abandounat coumo un bièl trast. (Leng.)
— Es un abandouna de Diéu.
— Se languis coumo un abandouna.
ABARBASSI (s'), v. r.
ABARBASSI, IDO, aj. e part.
— Abarbassi coumo un bouissoun.
ABARI = ABALI, v. a.
— Tres passeroun sus uno espigo
Pouedon pas s'abari,
Ni tres garçoun près d'uno fiho
Jamai s'endeveni.
ABASTARDI, v. a.
ABASTARDI, IDO, aj. e part.
— Quand lou fru sèmblo à l’aubre, noun s'es pas abastardi.
ABAT, s. m.
— Es abat de Nouesto-Damo d'Esperanço.
— Coumo canto l'abat lou mouine li respouende.
— Quand l'abat tèn taverno, lei mouine pouedon ana au vin.
— Quand l'abat lipo lou coutèu
Lou mouine a pas lou bouen moussèu.
— Li a ges de pièji abat qu'aquéu qu'es esta mouine.
— Dóu pu nèsci n'an fa l'abat.
— Trento mouine emé l'abat
Fan pas caga l'ase quand vòu pas.
— Rede coumo un abat.
ABATRE, v. a. e n.
— Pichot ome abat grand roure. (Arle)
ABEISSA = ABAISSA, v. a. e n.
— Qu s'abeisso, Diéu l'enausso.
— Qu tròu s'enausso, Diéu l'abeisso.
— Au mai s'abeisson, au mai mouestron lou darrié.
ABELAN, ANO, aj.
— Es abelan coumo uno nose estrechano.
ABENA, v. a.
— La diferènci dei goust fa que tout s'abeno.
ABÉURA, v. a.
— S'abéuro coumo un cougourdié.
— S'abéuro coumo uno espoungo.
ABÉURADOU, s. m.
Va tout soulet à l'abéuradou.
ÀBI, v. ABIT.
ABIHA, v. a.
— Abihas un bastoun,
Aurés un baroun.
var. — Abiho un bastidoun,
Sèmblo un baroun.
— Qu s'abiho de nòu n' i 'n couesto.
ABIHA, ADO, aj. e part.
— Es abilhat de gris coumo un ase. (Leng.)
— Bèn caussa, bèn couifa,
Sias à mita abiha.
— Ahiha coumo un segnour.
— Abiha coumo un escapa de galèro.
— Abiha coumo un brulaire d'oustau.
— Abilhat coumo un belhitre. (Leng.)
— Abilhat coumo un duc. (Leng.)
ABIHAMEN, s. m.
— Abihamen de lano
Tèn la pèu sano.
ABIHARD, s. m.
— Varaia coumo un abihard.
ABIHO = ABEIO, s. f.
— Vau mai uno abeio que milo mousco.
— A la flous va toustèms l'abeio.
— Se l'abiho poun pas quand nais,
Poun jamais. (Coumt.)
— Abiho que tartugo poun,
Roumpe soun aguïoun.
— Leis abiho e lei fiho
Fan grata leis auriho.
— Qu mete soun argènt en abiho
Arrisco de se grata l'auriho.
— D'abelhos e de cuelhos
Noun cau cap he marabelhos. (Cous.)
— A mai de brus que d'abeio.
— Quand l'abeio rèsto de se retira
Acò 's uno provo que deman plòura.
— Soun pas abeio, s'assèmblon pas au son dóu tèule.
— As ges d'abeio, vèndes de mèu?
Siés un laire, Miquèu!
— A Sant Miquèu,
Estoufo l'abeio e tasto lou mèu.
— Rous coumo uno abeio.
— Sàgi coumo uno abeio.
— Valènt coumo uno abeio.
— Carga coumo uno abeio.
— Viéure d'acord coumo leis abeio.
— Ourgulhous coumo uno ahelho dins uno peto. (Lim.)
ABILE, aj.
— Qu parte couioun, noun touerno abile.
— A força d'engana devendras abile.
— Lou plus abile en chasque art,
Fa de fauto tèms o tard.
ABILESSO, s. f.
— Dins uno eimino de presoumcien li a pas un pata d’abilesso.
ABIME, s. m.
— Un abime atrais un abime.
— Abriéu es lou mes d'abime.
ABIT = ÀBI, s. m.
— L'abit fa pas lou mouine.
— L'abit noun fa pas la gènt. (Niço)
— Mòlt sovint, l'hábit fá 'l monjo. (Cat.)
— L'àbi noun fa pas lou mouine, ni la capo lou vielan.
— Mai d'àbi que de gènt.
— A marrit abit pau de fe.
— Jun
De tres ahit l'un.
— Fiho poulido sènso abit,
Mai de calignaire que de marit.
— Qu'abit que sié,
Fin o groussié,
Au paure bèn sié.
ABITA, v. a. e n.
— Ounte la pas es, Diéu abito.
— Avans de te marida,
Agues oustau pèr abita.
— Lou loup fa jamai mau ounte abito.
ABITANT, ANTO, s.
— Segound lou lue, leis abitant.
ABITUDO, s. f.
— Abitudo, segoundo naturo.
— Raramen se perde l'abitudo.
— Fau pas perdre lei bouéneis abitudo.
— Counservo toun abitudo,
Quand meme te semblarié rudo.
— Marrido abitudo en jouinesso
Duro encaro dins la vieiesso.
— As una marida abituda: as toujour li man soubro. (Niço)
ABLADANT, aj.
— Pòu pas vous douna uno resoun sènso èstre toujour abladant.
ABLADOU = ABLAIRE, s. m.
— Grand parlaire,
Grand ablaire.
ABO, aj.
— Aigo courrento
N'es pas aboul ni pudento. (Rouërg.)
ABOUCA, v. a. e n.
— S'aquéu blad s'abouco, li aura de paio.
ABOUMINAGIEN, s. f.
— Abouminacien d'Avignoun.
ABOUNDÀNCI, s. f.
— Aboundànci pòu pas nouire.
— Aboundànci coucho la fam.
var. — L'aboundànci es mato-fam.
— De l'aboundànci dóu couer la bouco parlo.
var. — Aboundànci de couer fa lengo parla.
— La prudènci fa la pas e la pas l'aboundànci.
— L'aboundànci meno lou desgoust e la carestié la fam.
var. — L'aboundànci engendro lou desgoust e lou besoun l'apetis.
— Vau mai carestié de plaço qu'aboundànci d'oustau.
— Quand lou coucut sus la sant Jan avanço,
Es sinne de grando aboundanço. (Gasc.)
ABOUNDOUS, OUSO, OUO, aj.
— Aboundous coumo lei cebo en Egito.
— Aboundous coumo l'aigo à la mar.
— Aboundous coumo s'i coustabo pas res. (Leng.)
— Aboundous coumo un bièl sarro-piastros. (Leng.)
ABOURGALI, v. a.
— Quand un vielan s'abourgalis, mete tout pèr escudello.
ABOURIÉU, IVO, aj.
— Jamai l'abouriéu
Noun demando l'óumouerno au tardiéu.
— Frucho abourivo noun vau gaire.
— Mauvaiso erbo es abourivo, emai vèn touto soulo.
ABOURNI (s'), v. r.
— Emé lou tèms s'abournira.
ABOURRI, v. a.
— Aglo non s’abourreich sus mousco. (Bearn)
ABOURRI, IDO, aj. e part.
— Abourri coumo la pèsto.
ABOUTICÀRI, s. m.
— Es un comte d'abouticàri.
— Es un abouticàri sènso sucre.
— Leis abouticàri noun vèndon de judìci.
— Vièi medecin, jouine cirourgian, riche abouticàri.
var. — Vièi mègi, jouine barbié, riche abouticàri.
— Un pous e un prat fan la fourtuno d'un abouticàri.
— Diéu nous garde jusqu'à la fin:
D'un et-coetera de noutàri,
D’un qui-pro-quo d'abouticàri,
D'un recipè de medecin.
ABRACA, v. a. e n.
— En parlant, long camin s'abraco.
ABRAMA, v. ABRASAMA.
ABRANDA, v. a. e n.
ABRANDA, ADO, aj. e part.
— Abranda coumo un fue de sant Jan.
— Abrandat coumo un carbou rousent. (Leng.)
ABRASAMA = ABRAMA, ADO, aj.
— Abrama coumo un mouert de fam.
— Sèmblo un abrasama.
ABRI, s. m.
— A ni ami ni abri.
— A auro drecho ges d'abri,
E à paure ome ges d'ami.
— Man vesti
Va pèr abri.
— Fai coumo la fourmic:
Met toun gran à l'abric. (Leng.)
ABRIÉU, s. m.
— Abriéu abrivo.
— Abriéu
Lou catiéu.
var. — Abriéu es lou mes d'abime.
— Abriéu lando,
Tau tèms jusqu’au quaranto
Se lou dès noun l'aplanto.
— D'abriéu e de mai se saup
De l'an lou bèn e lou mau.
var. — Abriéu e mai de l'annado
Soulet fan la destinado.
— Abriéu n'a ges d'abri
Ni lou paure ome ges d'ami.
— Abril rigourous
Pan e vin aboundous. (Leng.)
— Abriéu fres pan e vin douno,
Se mai es fres va meissouno.
— Au mes d'abriéu,
T’alèuges pas d'un fiéu;
Au mes de mai
Vai coumo te plais.
var. — Au mes d'abriéu,
Te delèuges pas d'un fiéu;
Au mes de mai,
Enca noun sai;
Au mes de jun,
Prengues counsèu de degun;
Au mes de juliet
Qu s'atrapo es un couiet.
— Quant sigas al mès d'abril
No te 'n toques ni un fil. (Cat.)
— Plueio d'abriéu douno à béure.
— Abriéu pluious
Fa mai gaujous.
— Fango en abriéu, espigo en avoust.
— Fau que lou mes d'abriéu
Mete lei valat à fiéu.
— Pichoto plueio d'abriéu
Fa bello meissoun [o] segado d'estiéu.
— Quand en abriéu plóurié
Que tout lou mounde creidarié:
Tout es nega! tout es perdu!
Encaro aurié pas proun plóugu.
— Se plòu en abriéu,
Preparo tino e barriéu.
var. — Quand trono en abriéu,
Poues founsa tei barriéu. (Marsiho)
Var. — Quand trono au mes d'abriéu
Ciéuclo bouto e barriéu.
— Abriéu plouvinous,
Mai ventous,
An fruchous.
— Abriéu es de trento, mai quand plóurié trento-un
Farié tort en degun.
var. — Abrial es de trento, quand plóurié trento-un
Farié pas de mau au legum. (Leng.)
— Se jamai abriéu venié,
Jamai plueio arribarié.
— Touti es meses sìon mau,
Mes qu'abriu sìo bou. (Cous.)
— Abriéu tempera
Noun es jamai ingrat.
— Quand abriéu en furour se met
I'a pas dins l'an un pire mes. (Arle)
— Tantos gelado de mars
Tantos nebado d'abriel. (Fouis)
— Gelado d'abriu
Néuado d'estiu;
E ses pago at dio madech,
Nous pago cap mes. (Cous.)
— Abriéu brumous:
Mai umidous,
Jun flouretous.
— Abriu negre
Que treguec ets ome de Bajergue. (Cous.)
— En abriéu
Canto lou couguou s'es viéu.
— At set d'abriu
Coucut canto mourt o biu. (Gasc.)
— Au mes d'abriéu
Touto bèsti mudo de péu.
— D'abriéu
Cabro mouerto e pouerc viéu.
— Quand abriéu pounchejo lei bano,
Leis ai tirasson la caussano.
— Au mes d'abriéu leis ai s'abrivon:
Quand saren au mes de mai
Leis ai s'abrivaran mai.
— Au mes d'abriéu
Tout aucèu fa soun niéu.
— Au mes d'abriéu
Tout aucèu fa soun niéu,
Au mes de mai
Mai que jamai,
Au mes de jun
Plus que quaucun,
Au mes de juliet
Plus ges, [o] volon soulet.
S'apounde à Niço: Au mes d'avoust
An bouen goust.
— Abriéu abrivo lou blad à l'espigo.
— En abriéu
Tout aubre a soun griéu.
— Abriéu fa la flour,
E mai n'a l'ounour.
var. — En abriéu la flour,
En mai la coulour.
— Abriu
Caneriu,
Matg
Cabelhatg,
Jung flouritg,
Junsego segatg
E aoust aplegatg. (Cous.)
— Au mes d'abriéu,
La segue dis au blad: adiéu!
Lou blad li fai: au mes de mai
T'aurai, emai te passarai.
— Abriau dèu rendre lous fouillas o mai. (Lim.)
ABRIGA, v. a.
— Dambe l'alo t'abrigui
Dambe le bec t'espessegui. (Fouis)
ABRIGOUS, OUSO, OUO, aj.
— Abrigous coumo uno serro.
ABRIHANDO, s. f.
— L'abrihando ventouso n'a pèr quaranto jour.
— L'abrihando
Coumo fa lou tres, fa lou quaranto.
ABRIVA, v. a. e n.
— Abriéu abrivo.
— Abriéu abrivo
Lou blad à l'espigo.
— Au travai qu noun s'abrivo
Es carogno touto vivo.
ABRIVA, ADO, aj. e part.
— Un couioun abriva travessarié 'n paié.
ABSÈNCI, s. f.
— L'absènci es la maire de la denembranço.
— Absènci d'uno ouro o d'un jour
Comto pèr dès an en amour.
ABSÈNT, ÈNTO, s. e aj.
— Pèr leis absènt, leis oues.
— Leis absènt an toujour tort.
— Ei mouert e eis absènt,
Ni injuro ni tourment.
— Eis absènt e ei mouert,
Noun li fau faire touert.
— No hi ha absent sèns culpa,
Ni present sèns disculpa. (Cat.)
— Allóch los morts ni 'ls absents
Tenen amichs ni parents. (Cat.)
ABSÒUDRE, v. r.
— Vau mai absòudre cènt coupable que de coundana un innoucènt.
ABUS, s. m.
— Abus pertout.
— Lou mounde es qu'un abus.
— Abus li avié, abus li aura
Tant que lou mounde durara.
— Mai duro l’abus
Qu'aquéu que l'adus.
ACABA, v. a. e n.
— Es foulié de coumença
Ço que noun poues acaba.
ACACHA, v. a.
ACACHA, ADO, aj. e part.
— Fiho acachado
Mié maridado.
ACAGNARDI, v. a.
ACAGNARDI, IDO, aj. e part.
— Acagnardi coumo un chin.
ACAMPA, v. a. e n.
— Qu pago, acampo.
— Anen plan e acampen bèn.
— Foui desiron, sàgi acampon.
— Fau acampa dins la jouinesso
Pèr s'en servi dins la vieiesso.
— Diligènt à-n-acampa, manco pas tèms à despèndre.
— Tout camin d'acampa, es claus dins la vieiesso.
— La fiero sara bello, lei marchand s'acampon.
— S'acampara jamai de que pissa dins un pissadou d'argènt.
— S'acampo mies que d’òli.
ACAMPADOU, OUIRO, s.
— A bouen acampadou,
Bouen escampadou.
ACAMPAIRE, ARELLO, AIRIS, AIRO, s. e aj.
— A paire acampaire
Enfant escampaire.
car. — Après un acampaire
Vèn un escampaire.
ACANADOUIRO, s. f.
— Sèmblo uno acanadouiro.
ACANÈIO, s. f.
— Parte sus l'acanèio de sant Francés.
ACARNASSI, v. a.
ACARNASSI, IDO, aj. e part.
— Acarnassi coumo un pouerc de maselié.
— Acarnassit coumo dous pouls en batalho. (Leng.)
— Acarnassit coumo dous dogouls de coumbat. (Leng.)
ACATA, v. a.
ACATA, ADO, aj. e part.
— Acata coumo un coupable.
— Acatat coumo lous èls d'uno santo madono. (Leng.)
ACÈS, s. m.
— Leis acès d'avoust
Duron un an o dous.
ACHA, v. a.
ACHA, ADO, aj e part.
— Acha coumo un pastis.
— Acha coumo de pasto de saussisso.
— Achat coumo de laitugat per las auquetos. (Leng.)
ACHAPA, v. a.
— Noun te prèsses, senoun pèr achapa lei niero.
ACHATA = ACHETA, v. a.
— Franc l’esprit e lou vènt,
Tout s'acheto e se vènd.
— Qu bouen l'acheto, bouen lou béu.
— Se voulias achata tout ço que vous toco, en fin anarias bèn au
diable.
— Couesto bèn car, ço qu'en pagant s'achato.
— N'achates pas cat en pocho [o] en sa.
— Qu te counèis pas, que t'achate.
— Acheta, nous fa pensa à toujour bèn travaia.
ACHATAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Li a mai de vendèire que d'achataire.
— Cènt uei à l'achataire, un au vendèire.
ACIEN, s. f.
— Leis acien soun persounalo.
— Cadun es enfant de seis acien.
var. — Cadun es coumo seis acien lou fan.
— Vau mies uno pichoto boueno acien
Qu'uno grando boueno intencien.
— Touto acien injusto
Pouerto punicien justo.
— Qu lauso lei marrìdeis acien es sujèt à lei coumetre.
ACIMA, v. a.
ACIMA, ADO, aj. e part.
— Acima coumo un nis d'agasso.
— Acima coumo uno garbiero.
ACIOUNA, v. a.
ACIOUNA, ADO, aj. e part.
— La mau aciounado tèn la pouerto duberto
Sènso vira la cuberto.
ACIPA, v. a.
— T'acipes pas en tóutei lei pèiro.
— Qu s'acipo e noun cais, avanço camin.
— Qu courre en camin peiregous, es asard se noun s'acipo.
ACLAFA (s'), v. r.
— S'aclafa coumo uno lèbre al jas. (Leng.)
— S'aclafa coumo uno clouco sus iòus. (Leng.)
ACLAPA, v. a.
— Se lou cèu toumbo, nous aclapo tóutei.
ACLINA, v. a.
ACLINA, ADO, aj. e part.
— Aclina coumo uu vièi de cènt an.
— Aclinat coumo un fouchaire. (Leng.)
ACÒ = ACOTO, proun. dem.
— Acò fa lou chivau courre.
— Qu a acò, qu a aqui.
— Tout acò va pèr coumpaire e coumaire.
— Acò n'es rèn mai que noun s'enfle.
— Qu'es acò?
Un ase sènso co. (Arle)
— Sènso acò croumparié lou pan.
— Après acò fau tira l'escalo.
ACORD = ACOUERD = ACÒRDI, s. m. e f.
— Leis acord fan tout.
— Canaio es lèu d'acord.
— Soun d'acouerd coumo dous leiroun en fiero.
— Soun d'acouerd coumo chin e cat.
— Quand lei partido soun d'acòrdi, leis avoucat soun d'ase.
— Sigués d'acord, e Diéu fara plòure.
— Soun d'acord coumo lei cinq det de la man.
— D'acòrdi coumo dos ahelhos. (Leng.)
ACOUBLA, v. a.
ACOUBLA, ADO, aj. e part.
— Mal acoubla coumo l'ase emé lou buou.
ACOUCARA = ACOUCARI, v. a.
— S'acoucari coumo un caraco.
ACOUCOUNA, v. a.
— Chiripichichiéu! qu noun pòu courre s'acoucouno,
ACOUCOUNA, ADO, aj. e part.
— Acoucouna coumo lou cago-nis de la famiho.
— Acoutoulat coumo lou pouletou joust l'alo de sa maire. (Leng.)
ACOUMOUDA, v. a. e n.
— Es prudènt
Qu s'acoumodo au tèms.
ACOUMOUDAMEN, s. m.
— Acoumoudamen vau mai que proucès.
var. — Vau mai un marrit acoumoudamen qu'un bouen proucès.
ACOUMOUDANT, ANTO, aj.
—Acoumoudant coumo un negouciant sul punt de crèbo. (Leng.)
ACOUMOULA = ACUMULA, v. a.
— Qu acumulo e aurre noun fa,
S'enrichis, mai à l'infèr va.
ACOUMOULA, ADO, aj. e part.
— Acoumoula coumo un coup de bren.
ACOUMPAGNA, v. a.
— Vau mai èstre soulet que mau acoumpagna.
— Diéu t'acoumpagne
E se plòu que te bagne.
ACOUNSEIA, v. a.
— Holo e pègo es l'auelhè
Qui au loup ba e s'acousselhè. (Gasc.)
ACÓURCHI, v. ESCÓURCHI.
ACOURDA, v. a e n.
— Qu rèn noun dis, tout acordo.
— Acourdas-vous e farés plòure.
— Noun risques drech en pleidejant:
Perde pulèu en t'acourdant.
— S'acouerdon coumo lou det e l’ounglo.
— S’acouerdon coumo chin e cat.
— Acò s'acouerdo coumo Magnificat à Matino.
ACOURSA, v. a.
— Tout ço que t’acourso, t’a pas encaro aten.
ACOURSA, ADO, aj. e part.
— Acoursa coumo un contro-bandié.
ACOUSTA, v. a. e n.
— De chaval de móuniè,
De porc de boulengiè
E de filhos d'ostes
Jamai noun t'acostes. (Leng.)
ACOUSTUMA, v. a.
— Tout s'acoustumo, franc dóu bèn-èstre.
— Diéu nous garde de ço que lou couer s'acoustumarié.
ACOUSTUMA, ADO, aj. e part.
— Es acoustuma à-n-acò coumo un ase d'ana d'à pèd.
— Es acoustumat end acò coumo un gous d'ana descaus. (Leng.)
ACRAPULI, v. a.
ACRAPULI, IDO, aj. e part.
— Acrapuli coumo un ibrougno de proufessien.
— Acrapulit coumo un sac à rauso. (Leng.)
ACROUCA, v. a.
— S'acrouca en touei lei branco coumo un nega.
ACUÏ, v. ACULI.
ACULA = ACUERA.
ACULA, ADO, aj. e part.
— Marchand acula cerco vièi dèute.
ACULI = ACUÏ, v. a.
ACULI, IDO, aj. e part.
— Aculi coumo un rèi.
— Aculi coumo un diéu.
— Aculi coumo un chin dins un jue de quiho.
— Aculhit coumo un gous à bèspros. (Leng.)
— Aculhit coumo un creanciè que bol pas paga. (Leng.)
ACUMULA, v. ACOUMOULA.
ACUSA, v. a.
— Lou pecat accuso.
— Qu s'acuso
Diéu l'escuso.
— Tau s'escuso
Que s'acuso.
ACUSA, ADO, aj. e part.
Qu d'un es esprouva,
De cènt es acusa.
— Es acusa d'avé mourdu la luno.
— Es acusa d'avé mes fue à la fouent.
— Es acusa d'avé esclata un armàri dubert.
— Es acusa d'avé despiéucela uno vèuso.
ADAISE, av.
— Es un marrit pas, va-li adaise. (Niço)
ADAM, n. d'o.
— Urous coumo Adam avans lou pecat.
— S'Adam e Evo de touei soun paire e maire,
Perqué tout lou gènre uman
N'a pas memo noublesso
S’a lou meme sang.
— Vièi coumo lou paire Adam.
ADARÈ = DARRÈ = A-DE-RÈNG, av.
— En mountant uno pouerto noun l'autro, en descendènt tout
adare'.
— A-de-rèng, coumo à Jounquiero quand danson.
ADELI, v. a.
ADELI, IDO, aj. e part.
— Vèntre adeli n'a ges d'ausido.
— Adeli coumo uno espoungo.
— Adeli coumo un sablas.
— Adeli coumo la terro en tèms de secaresso.
— Adalit coumo un trauc de talpo. (Leng.)
ADIÉU, S. m. e interj.
— Digo-m' adiéu: t'ai vist.
— Dis proun adiéu qu s'enva.
— Adiéu La Valeto
L’ase foute qu te regrèto!
— Fa coumo lou varlet de Marot: qu'óublidè rèn que de dire adiéu.
— Adiéu se dis ei mouert.
ADIS, av.
— Lou pegal, adis d'ana à la font, i laisso lou broc. (Rouërg.)
ADOUB, s. m.
— Vièio barco a besoun d'adoub.
ADOUBA, v. a.
— Acò s'adoubo coumo lou fen à la plueio.
ADOUBA, ADO, aj. e part.
— Adouba coumo un papié de musico.
— Adouba coumo un ouert.
ADOUNC, av.
— Adounc que lou mèstre juego dóu vióuloun, lei servitourdanson.
ADOUNI (S'), v. r.
— Davans que filho sié adounido
La meisoun es abourido. (Leng.)
ADOURA, v. a.
ADOURA, ADO, aj. e part.
— Adoura coumo un diéu.
— Adourat coumo l'or. (Leng.)
ADOUSIHA, v. a.
ADOUSIHA, ADO, aj. e part.
— Adousiha coumo uno fouent.
— Adousilhat coumo un grifoul. (Leng.)
— Adousilhat coumo uno tressairolo. (Leng.)
ADRÉ, s. m.
— Lauso l'uba, tèn-te à l'adré.
— Se lou couguou canto à l'uba,
Deman plóura;
Se lou couguou canto à l'adré
Fara tèms dre.
— Quand saubras pas que faire,
Pren de terro dins toun bounet,
E pouerto-la de l'avers à l'adré.
ADRÉ, ECHO, aj.
— Adré coumo un singe.
— Adrech coumo lou quiéu d'un porc que se barro sens courdils. (Leng.)
— Adré de sei man coumo un pouerc de sa coue.
— Adret coumo Clecus que gahabo lous pets à la boulado.
(Gasc.)
— Es talamen adré que farro lei mousco.
ADREISSA, v. a.
— Adreissas-vous à Diéu de preferènci ei sant.
ADRÈISSO = ADRÈSSO, s. f.
— L'adrèsso vau mai que la fouerço.
— Qu n'a pas la fouerço ague l'adrèisso.
— La forço pèus bièus, l'adresso pèus omes. (Lim.)
ADULTERA, v. n.
—Oustau qu'adultèro
Jamai prouspèro.
ADURRE = ADUERRE, v. a.
— Lou tèms adus tout.
— Bèn-vengu
Quau adus. (Arle)
— Verd o madur
Sant Jan adus.
AFAIRE, s. m.
— Leis afaire soun leis afaire.
— Leis afaire fan leis ome.
var. — Leis afaire fan l'ome e l'ome leis afaire.
— Qu a d'afaire noun douerme.
— Tous lous afaires venon à l'endarrè. (Leng.)
— Diéu nous garde d'un ome qu'a qu'un afaire.
— En se parlant
Leis afaire se fan.
— Afaire fa, counsèu pres.
— Vau mai afaire fa, qu'afaire à faire.
— Cadun saup seis afaire: o lei dèu saupre.
— A faire seis afaire, degun s'embrute lei man.
— La meiouo cauvo que poues faire,
Es de pensa à teis afaire.
— Qu fa seis afaire pèr proucurour, va à l'espitau en propro persouno.
— Qu a afaire emé malo-gènt
A pièji que mau de dènt.
— Se voues faire un afaire, vai-li;
Se la voues pas faire, mando-li.
— Qu cerco à faire leis afaire deis autre, noun souegno lei siéu.
— De bèn dire e de bèn faire
Cregnes pas marrit afaire.
— Afaire sènso proufié,
Afaire de despié.
— L'afaire va mau
Quand la galino fa lou gau.
— Gros afaire, gros entre-tièn.
— Qu noun saup faire seis afaire
Deis autre s'entrève gaire.
— Va, coumo leis afaire de la vilo.
AFAIRE (s'), v. r.
— Afai-te-li, bouen ome, que Diéu t’ajudara.
AFAMA, v. a.
AFAMA, ADO, aj. e part.
— Vèntre afama n'a ges d'ausido.
— Chin afama n'a pas pòu dóu hastoun.
— Afama noun vòu sausso.
— A l’afama ges de marrit pan.
— Pacan afamat
Caissal regagnat. (Leng.)
— Afama coumo un loup.
— Afama coumo un lebrié.
— Afama coumo un bóumian.
— Afama coumo la bourso d'un proucurour.
— Afama coumo un cassaire qu'a rèn pres.
— Afamat coumo un cimet deju. (Leng.)
— Afamat coumo l'arpo d'un uchè. (Leng.)
AFANA, v. a. e n.
— Piéu! piéu!
Qu s'afano viéu.
— La mouiè dóu pourquié, quand vèn lou sèr s'afano.
AFARA, ADO, aj.
— Afara coumo la cresto d'un gau.
— Afarat coumo la cresto d'un dindard. (Leng.)
AFASTIGANT, ANTO, aj.
— Afastigant coumo un mihas routaire.
— Afastigant coumo un cassoulet de mounjo.
— Afastigant coumo uno soupo de fourmatge. (Leng.)
AFATIGA, v. a. e n.
AFATIGA, ADO, aj. e part.
— Afatiga coumo un paure ome que couelo sa trempo.
AFATRASSI, v. a.
AFATRASSI, IDO. aj. e part.
— Afatrassi coumo un assignat.
AFEIRA, v. a.
AFEIRA, ADO, aj. e part.
— Afeira coumo un perruquié.
— Afeira coumo un ase de vendùmi
— Afeira coumo un avoucachoun.
AFEISSA, v. a.
AFEISSA, ADO, aj. e part.
— Afeissa coumo au jour de sa fin.
AFEMELI, v. a.
AFEMELI, IDO, aj. e part.
— Afemeli coumo un vièi pacha.
— Afemelit coumo un sibarito. (Leng.)
AFERLECA, ADO, aj.
— Aferleca coumo un nòvi.
— Aferlucat coumo un joube amourous. (Leng.)
AFEROUNA, v. a.
AFEROUNA, ADO, aj. e part.
— Aferouna coumo un gau.
— Aferounit coumo un bièl poul jalous. (Leng.)
AFIELA, v. a.
AFIELA, ADO, aj. e part.
— Afiela coumo uno aguïo.
— Afilat coumo uno alzeno. (Leng.)
AFINA, v. a. e n.
— Lou plus fin, tard o d'ouro, s'afino.
AFITA, v. a.
— Aquéu qu'afito de bèn à-n-un vesin,
A de proucès sero e matin.
— Qu emblanquisse la maioun la vòu afita. (Niço)
AFLACA, v. a. e n.
AFLACA, ADO, aj. e part.
— Aflacat coumo un malaut qu'i manco que lou coutou al nas. (Leng.)
AFLAQUI, v. a.
AFLAQUI, IDO, aj. e part.
— Qu bastis o se marido
Ves lèu sa bourso aflaquido.
AFLATIÉU, OUSO, aj.
— Aflatiéu coumo un ome de court.
Aflatous coumo un deputat en cerco d'electous. (Leng.)
AFLISTA, v. n.
— Aflisto, Guilhèn,
Que las brajos te van bèn. (Lim.)
AFOUGA = AFUGA, v. a.
— Houec de palho pot ahouega la maisou. (Bearn)
AFOUGA, ADO, aj. e part.
— Afouga coumo un amourous de quienge an.
AFOUNSA, v. a.
— Terro de rounzes
Aqui t'afounses. (Leng.)
AFOURTUNA = FOURTUNA, v. a.
AFOURTUNA, ADO, aj. e part.
— Afourtuna coumo un mounarco.
— Afourtunat coumo Dalbés,
Qu'abiò dos banos al cabés. (Leng.)
— Afourtunat coumo un Pourtugalés. (Leng.)
— Afourtunat coumo un cerco-crousto. (Leng.)
AFREIRA. v. a.
— S'afreira coumo dous bessoun.
AFRI, ICO, aj.
— Afri coumo un pàgi de court.
— Afri coumo lei mousco au mèu.
— Afri coumo lei fedo à la sau.
— Afric coumo un gorp à la caraugnado. (Leng.)
AFROUNTA, ADO, s. e aj.
— Afrounta coumo un pàgi de court.
— Afrounta coumo un bregand de boues.
AFROUS, OUSO, OUO, aj.
— Afrous coumo la mouert.
— Afrous coumo la misèri.
— Afrous coumo un negadis.
AFUGA, v. AFOUGA.
AFUSELA, v. a.
AFUSELA, ADO, aj. e part.
— Afusela coumo uno moustelo.
— Afusela coumo lou mourre d'un furet.
— Afiroulat coumo uno mirgueto. (Carcassouno)
AFUSTA, v. a.
AFUSTA, ADO, aj. e part.
— Afusta coumo un fusiéu à dous còup.
— Afusta coumo un peissèu.
AGACHA, v. a. e n.
— Qu plesi fa, plesi agacho.
—Pèiro tracho,
Lou diable agacho.
— A chivau douna fau pas agacha la brido.
— Maire, lou cat m'agacho! — Cat! agacho ma fiho.
AGACHA, ADO, aj. e part.
— Agacha coumo un innoucènt.
— Agaitat coumo un coutral. (Leng.)
AGAFA, v. a.
— S'agafa coumo de pego.
— S'agafa coumo de merdo de couguou.
— S'agafa coumo de besc. (Leng.)
AGALAVARDI, v. a.
AGALAVARDI, IDO, aj. e part.
— Agalavardi coumo un cerco-dina.
var. — Agalabardit coumo un cerco-dinas que flairo bouno cousino. (Leng.)
AGANI, v. a.
AGANI, IDO, s. aj. e part.
— Li a res de pulèu sadou qu'un agani.
— Aganit coumo un gous roudaire que trigosso l'anquiè. (Leng.)
AGANTA, v. a.
— S'aganto pas doues lèbre dins un jas.
— Aganto acò à visto de nas coumo un chin quand lavon lei tripo.
AGANTA, ADO, aj. e part.
— Agantat al galet coumo un malfaitous. (Leng.)
AGANTAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Agantaire coumo un cro de roumano quintaliero.
AGARRUSSI (s'), v. r.
— S’agarrussi coumo un vièi celibatàri.
AGARRUSSI, IDO, aj. e part.
— Agarrussi coumo uno hadoco.
AGASSAT, s. m.
— Mai l'agassat es jouve, mai bado.
AGASSIÉ, s. m.
— Pèl mes de febrié
L'agasso bastis l'agassié,
Noun pas pèr poundre ni pèr coua
Mès pèr bèire se ba pla. (Gasc.)
AGASSO, s. f.
— A trouba l'agasso au nis.
— Fach es lou nis, mouerto es l'agasso.
var. — Quand l'agasso a fa soun nis se laisso mouri.
var. — Quand lou nis es fa,
L'agasso s'enva.
—A sant Crespin,
L'agasso mounto au pin.
— A sant Valentin
L'agasso mounto au pin:
Se noun li jai,
Te tèngues panca gai.
— Quand l'agasso fa bas soun niéu,
Trono souvènt pendènt l'estiéu.
— Quand l'agasso bastis aut, marco de bèu tèms
Quand bastis bas, tout l'an fa vènt.
— En despié de mars e febrié
Bastis l'agasso e pound la trié. (Arle)
— Margot l'agasso,
Quand plòu va à la casso;
Quand fa bèu tèms
Se curo lei dènt.
— Parlo coumo uno agasso.
— Larroun [o] voulur coumo uno agasso.
— Toumba rede coumo uno agasso.
AGASSOUN, s. m.
— Tant bado agassoun que grosso agasso.
— A Pasco,
D'iòu d'agasso;
A l'Ascensioun,
D'iòu d'agassoun. (Arle)
— Tremoula coumo lou cuou d'un agassoun.
— Bada coumo un agassoun.
AGATO, v. AGUETO.
AGAUCHA, v. a.
— T'agauches pas dóu mau d'autru.
— Noun t'agauches de moun dòu,
Que quand lou miéu sara vièi, lou tiéu sara nòu.
— Qu va veira, s'agauche.
AGAVOUN, s. m.
— Agavoun pougne,
Arróumi estrasso,
Gavouet es fin,
Auvergnas passo.
AGEN, n. de l.
— Bourdèus pèr la danso, Toulouso pèr lou cant, Agen pèr leis armo.
AGENÉS, n. de l., s. e aj.
— Benguetz en Agenés,
Bouno bito qu'i farés:
Lou maitin,
Peros e bin;
Au brespail,
Peros e ail,
Per soupa,
Peros e pa. (Gasc.)
AGENSA. v. a.
— Qu coupo, coupo, rèsto sènso,
Mai qu fa, fa, agènso.
ÀGI = IÀGI.
— Ounour à l'iàgi.
— L'àgi adus tout.
— L'àgi n'es que pèr lei chivau.
— L'àgi noun douno souvènt lou bouen sen.
— En tout iàgi l'on fa de foulié.
— L'àgi e l'esperiènci soun lei grand fouerço de l'autourita.
— La vido de l'ome es divisado en tres iàgi: lou premié es pur
plesi, lou segound plesi e desplesi, lou tresen es pur desplesi, mai
pau de gènt lou vien.
— Lou mounde parlo, l'aigo couelo,
Lou vènt boufo e l'àgi s'escouelo.
AGI, v. n.
— Quand s'agis de la vido, s'agis de l'ounour.
AGITA, v. a.
AGITA, ADO, aj. e part.
— Agita coumo uno couerdo de guitarro.
AGLAN, s. m.
— Annado d'aglan,
Malautié pèr champ.
— Un pin fa'n pin, un aglan fa'n roure.
— Es un tròu bèl aglan pèr un tau pouerc.
— Quand lou pouerc es sadou, leis aglan soun amar.
— Calèndo à l'escur
Aglan de segur.
— Quand d'aglians i'a annado,
Fai boun senna touto l'annado. (Lim.)
— Plèjo de sent Gille rouino lous aglians. (Lim.)
— Es mouert vesti coumo un aglan.
AGLANIERO, s. f.
— An de glandèro,
An de paloumèro. (Bearn)
AGNELIÉ, IERO, s.
— Lou mes de febrié
Es bouen agnelié.
AGNÈU, s. m.
— Agnèu nascut
Vau un escut.
— Ounte naisse l'agnèu, naisse lou péu d'erbo.
— Cabrit d'un mes
Agnèu de tres.
— Fau toundre l'agnèu e noun l'espeia.
— Meno l'agnèu à la boucharié.
— Sèmblo qu'a l'agnèu mouert au vèntre.
— Agnèu defouero, loup dedins.
var. — Tau sèmblo agnèu defouero qu'es loup dedins.
— Dóu diable vèn l'agnèu,
Au diable va la pèu.
— Acò 's la sourneto [o] la cansoun de l'agnèu blanc.
— Qu se fa agnèu, lou loup lou manjo.
— Dous coume un agnèu
— Sàgi coumo un agnèu.
— Magnac coumo un agnèl. (Leng.)
AGÒNI = AGOUNIÉ, s. f.
— Se pouerto coumo un can à l'agounié.
AGOULUDI, v. a.
AGOULUDI, IDO, aj. e part.
— Agouludit coumo un loup magre en bisto d'un escabot de moutous. (Leng.)
AGOUNÉS, n. de l.
— Enanas-vous en Agounés,
Pan e peros i'atroubarés:
Lou mati,
Peros e vi;
A dina,
Peros e pa;
Subre-jour,
Peros toujour;
E la sero
Toujour pero.
AGOURRUFA = AGOURRUFI, v. a.
— S’agourrufi coumo un pelhot de padeno. (Carcassouno)
— S’agourrufi coumo un fregadou. (Carcassouno)
AGOUTA, v. a. e n.
— Leva, e noun bouta,
Es lou biais pèr agouta.
— A la fin lei pous s'agouton.
AGRADA, v. a. e n.
— Sian ni d'or ni d'argènt, poudèn pas agrada 'n tóutei.
— Fiho qu'agrado,
Mié maridado.
— Es pas bèu ço qu'es bèu, es bèu ço qu'agrado.
— Qu agrado nourris,
Qu amo rejouïs.
— Ço qu'agrado au loup, agrado à la loubo.
AGRENAS, s. m.
— Amourous coumo un agrenas.
AGROUMANDI, v. a.
AGROUMANDI, IDO, aj. e part.
— Agroumandit coumo un gat qu'i fan senti uno mirgo. (Leng.)
AGROUMELA, v. a.
AGROUMELA, ADO, aj. e part.
— Agroumela coumo un eissame d'abiho.
— Agrumelat coumo un escabot de fedos espaurugados. (Leng.)
AGROUPA, v. a.
AGROUPA, ADO, aj. e part.
— Agroupa coumo un vòu d'estournèu.
— Agroupat coumo un cairat de fantassins. (Leng.)
AGRUETO, s. f.
— Au mes de jun,
Manjo l'agrueto en dejun.
— Qu a bèn suça l'agrueto, ague pas regrèt dóu marmaioun.
AGUÉ, v. AVÉ.
AGUENO (L’), n. de l.
— Couneissès un ome de l'Agueno? ié disien Mifoutès. (Tulo)
AGUETO = AGATO, n. de f.
— Pèr santo Agueto
Fai ta pourreto.
— Santo Agueto
Empouerto la fre dins sa saqueto.
Se respouende: Qu'es souvènt traucado.
— A santo Agueto
Pren ta boutiheto,
Vai à ta vigneto;
Se noun li vas pèr travaia,
Vai-li pèr gousta.
— A santo Agato,
Toco l'uou à l'aucato;
A santo Agueto
Tasto lou cuou à l'auqueto.
— Agueto voues veni deman à la messo? — Noun, de tres jour siéu pas presto.
AGUÏADO, s. f.
— Tròu pounchudo es l'aguïado que pougne jusquo au sang.
— Bouié sènso aguïado,
Carretié sènso fouit, pastre sènso bastoun,
Sèmblon tres couioun.
AGUÏÉ, s. m.
— A bourso novo noun cal agulhè vièl. (Toulouso)
— Loung agulhè,
Mauvais oubriè. (Leng.)
var. — Loung agulhè
Machant cousturé. (Cous.)
AGUIELOUN, s. m.
— L'aguielas
Jamai noun es las. (Leng.)
— Es quand nous ris
Que l'aguial pougnis. (Leng.)
AGUÏETA, v. a.
AGUÏETA, ADO, aj. e part.
— Aguïeta coumo un gendarmo.
AGUÏO = AGUEIO, s. m.
— Es fourni de fiéu e d'aguïo.
— De fiéu en aguïo.
— Cerco uno aguïo dins uno boto de fen.
— Rènde pato pèr aguïo.
— L'aguïo e lou dedau,
Restauron leis oustau.
— Pounchu coumo uno aguïo.
— Pougnènt couma una aguïa. (Niço)
— Afielat coumo uno agulho. (Leng.)
AGUÏO, n. de l.
— Lou sarjant d'Aguïo: Piho-pan.
— Es coumo l'enterro-mouert d’Aguïo: se coucho ebria, se lèvo ebria.
AGUÏOUN, s. m.
— Pichot aguïoun pougne gros ase.
— A dur ase, dur aguïoun.
— Mau pougne buou contro aguïoun.
AGUSA, v. a.
— Agusa coumo un amoulaire.
— Agusa coumo un grapaud al soulel, pinjourlat per la pato. (Leng.)
AGUSTIN, n. d'o. e s. m.
— Leis Agustin canton pas coumo lei Carme.
— Mounjo de sant Agustin,
Doues tèsto sus d'un couissin.
AHI, v. a.
— Tau te dis “ bèu ” que t'ahis.
— Quand on amo, on ahis pas.
— Tròu ama e tròu ahi,
Fan souvènt lou devé trahi.
AHI, IDO, aj. e part.
— Ahi coumo la pèsto.
— Ahi coumo la rougno.
— Ahi coumo la merdo au lié.
AHISSABLE, ABLO, aj.
— Ahissable coumo lei touero.
— Ahissable coumo un raumas.
— Ahissable coumo lou mau de cambo.
— Aissable coumo las canilhos. (Leng.)
AI, v. ASE.
AI, s. m. e interj.
— Vau mai dire: ai! que farai! que noun pas: ai! que faren!
— Dins la vido li a que d'ai e d'houi.
AIET, s. m.
— Juliet
Pouerto l'aiet.
— L'aiet es l'espèci dei païsan.
— Aiet e pan,
Repas de païsan.
var. — Aiet e pan,
Repas de pacan;
Pan e car
Repas de richard.
— Metès-vous en rèst d'aiet, voudran de rèst de cebo.
— Qu se fringouio au rèst d'aiet pòu pas senti la girouflado.
— Lou mourtié
Sènte toujour l'aiet.
var. — Lou mourtié
Sènte leis aiet.
— Carnaval s'envai,
Fau se metre à l'ai. (Leng.)
— La soupo d'al,
Se fa pas be, fa pas mal. (Lim.)
— Li parlon de cebo, respouende d'aiet.
— Toumba coumo un aiet.
— Peta coumo un aiet.
AIGLO, s. f.
— L'aiglo noun casso ei mousco.
— Emai l'aigla vole aut, l'escrivèu la tue. (Niço)
— Quand l'aiglo es arribado,
Noun cregnes de gelado.
— Vau mies aucèu dins la man
Qu'aiglo voulant.
— Qu pren l'aiglo pèr la coue e la fremo pèr la paraulo pòu dire que tèn rèn.
— Crida coumo uno aiglo.
AIGO, s. f.
Es aqui que fau cava pèr vèire se li a d'aigo.
— L'aigo fa veni poulit.
— Qu aigo aturo,
Blad mesuro.
— Aigo luencho n'amouesso pas fue vesin.
— Touto aigo atupe [o] amouesso fue.
— Qu pòu passa l'aigo noun vague jusquo au pouent.
— Davans sàgi ni après foui
Noun passes aigo ni fangas moui.
— Qu noun ves lou founs passe pas l'aigo.
— Vagues pas pèr aigo ounte poues ana pèr terro.
— Tant voudrié batre [o] venta l'aigo.
— Dirias que béu pas de boueno aigo.
var. — Dirias que treboularié pas d'aigo.
— Vau pas l'aigo que béu.
— L'aigo n'i 'n vèn à la bouco.
— Era aigo n'a cap james
He mau enda arres. (Cous.)
— En fa d'aigo, amo lou jus de gavèu.
— L'aigo de cisterno,
Tout mau gouverno.
— L'aigo lavo e lou soulèu seco.
— L'aigo roumpe lou pouent e lou vin la tèsto.
— Era aigo que he ploura
Et bi que he canta. (Cous.)
— Leis aigo soun basso.
— Digues jamai:
D'aquelo aigo noun béurai.
— Qu noun béu d'aigo n'a pas set.
— Qu vòu de boueno aigo vague à la boueno fouent.
var. — Qu vòu de bouano aiga vague ei bouanei soursa. (Niço)
var. — Qui vòu de bouono aigo, vai u roucha. (Douf.)
— En aigo puro
Barco seguro.
— Aigo treblo noun blanquis.
— Aigo treblo noun fa mirau.
— En aigo treblo, tènde la ret.
var. — En aigo trebo, jieto fielat.
— Dins l'aigo treblo se pren leis anguielo.
— Pesco en aigo treblo.
— Aigo que courre
Fa poulit mourre.
— Aigo courrènto,
Boueno bevèndo.
— Aigo queto es dangeirouso.
— Aigo queto, vermino meno.
— Aigo mouerto fa meichant riéu.
— I'a pas d'aigo piro que l'aigo que dor. (Arle)
var. — Ges de pièjeis aigo que lei dourmènto.
var. — Noun li a pièjo aigo qu'aquelo que groupis.
— Aigo que rèsto
Sènte qu'empèsto.
— Aigo arrestado,
Empouisounado.
— Foui qu se fiso à l'aigo mouerto.
var. — Hol es qui se hide
En aigue endromide. (Gasc.)
— Te fises pas à l'aigo mouerto,
Es la plus fouerto.
— Messido-t der'aigo que nou cour. (Cous.)
— Diéu nous garde d'aigo que courre pas
E de gat que miaulo pas. (Marsiho)
— Aigo dourmènto,
Aigo pudènto.
— De l'aigo queto me n'en garde Diéu,
De la courrènto me n'en gardarai iéu.
— Laisso l'aigo pèr lei móunié.
— Cadun vòu vira l'aigo à soun moulin.
— Toujour l'aigo va au moulin e la pèiro au clapié.
— Fau leissa courre l'aigo.
— Touto aigo vèn à soun fiéu.
— Toujous l'aigo vai u riéu. (Dóuf.)
— L'aigo va toujour à la valiero [o] à la ribiero.
— Laisso courre l'aigo à la valado.
var. — Laisso courre l'aigo pèr lou valat.
var. — Fau toujour leissa courre l'aigo à la valiero.
— Lassè andè l'aqua al pi bass, lassè bojè. (Piem.)
— Troubarié pas d'aigo à la mar.
— Pouerto d'aigo à la fouent [o] à la ribiero [o] à la mar.
— Tiro d'aigo em'un panié trauca.
— Pèr tira d'aigo au pous esperes pas la set.
— Fau saupre metre d'aigo dins soun vin.
— A d'aigo au cuou coumo uno lampo.
— Souto aigo fam,
Souto nèu pan.
— Aigo de mai fa crèisse.
— Er'aigo de mars o d'aoust
N'a cap goust. (Cous.)
— Sant Bartoumiéu
Bouto l'aigo au riéu.
— Aigo de sant Jan
Lèvo vin e pan.
— Tant toumbo aigo sus roucas qu'à la fin lou cavo.
— A coumo lou barracan, escupe l'aigo.
— L'aigo de tautas,
Tèn lou buou gras.
— L'aigo gasto lou vin,
La carreto lou camin
E la fremo l'ome.
var.— L'aigo gasto lou vin,
La carreto lou camin
E la fremo noueste engin.
— De fes l'aigo vau mai que noun pas lou bouen vin:
E de viàgi tambèn, un sòu mai qu’un flourin.
— D'eici eila passara bèn d'aigo souto lou pouent.
— Jouve coumo d'aigo.
— Clar coumo d'èigo de rocho. (Dóuf.)
— D'aigo e de fue s'en refuso en degun.
— L'aigo e lou fue soun de bouen servitour, mai de marrit mèstre.
— Aigo e pan
Vido de can.
— Qu cregne aigo e vènt noun s'arrisque en mar.
— Aigo, fum, meichanto fremo e fue
Fan fugi l'ome de tout lue.
— Aigo, dieto e lavamen
Garisson touei lei mau memamen.
— Es mai badau que l'aigo es longo. (Arle)
— Es pu couioun que l'aigo es longo.
— Es pu foui que l'aigo noun es longo.
AIGO-ARDÈNT, s. f.
— Acò 's l'ome de l'aigo-ardènt:
Va sabes, mesfiso-t'en.
AIGO-ARDENTIÉ, s. m.
— Crida coumo un aigo-ardentié.
AIGO-BOUÏDO, s. f.
— Aigo-bouïdo
Sauvo la vido;
Au bout dóu tèms
Tue lei gènt.
var. — L'aigo-boulido
Gasto lou pa
Saubo la bido. (Leng.)
var. — Aigo-boulido
Sauvo la vido,
Gasto lou cantèl,
Lavo lou budèl,
Trempo lou pa.
Res plus noun fa. (Leng.)
AIGO-COURRÈNT, s. f.
— Aigo-courrènt
Noun es orro ni pudènt.
AIGO-NAFRO, s. f.
— Sènte l'aigo-nafro coumo uno brindo.
AIGO-ROSO, s. f.
— Sènte bouen coumo l'aigo-roso.
— Fa bouen èsse nourri au sucre e à l'aigo-roso.
AIGO-SIGNADO, s. f.
— Lou fuge coumo lou diable l'aigo-signado.
AIGRE, AIGRO, aj.
— Ansin dis lou reinard dei cerèiso: soun aigro.
— Aigre coumo de vinaigre.
— Aigre coumo lei cinq cènt diable.
— Agre coumo un aigras. (Leng.)
AIGRE, s. m.
— L'aigre atiro.
AIOLI, s. m.
— Qu'es acò? es d'aiòli qu'apelan.
— Toumba [o] foundu coumo un aiòli.
AIRE, s. m.
— L'aire fa la cansoun.
— L'aire nadau fa respira,
Tout autre fa souspira.
— L'aire es gaiet coumo un dindin de campaneto.
— Es toujour en l'aire coumo un cap-lèvo de pouts. (Leng.)
— Es toujour en l'aire coumo un nòvi.
AIS, n. de l.
— Cadet d’Ais, fiho de Marsiho.
— Vau mai èstre lou premié à Marsiho que lou segound à-z-Ais.
— Ais,
Marsiho vau mai;
Se lou pouert noun fous,
Ais n'en vaudrié dous;
Mai pueis-que lou pouert n'es,
Marsiho n'en vau tres.
— Pèr fouerço à-z-Ais lei pèndon.
— Bourrèu, que fas à-z-Ais?
— Ambicien e injustìci d'Ais.
— Chambriero que se lèvon d'Ais,
Segur se lèvon de l'engrais.
var. — Qu se lèvo d'Ais,
Se lèvo de l'engrais.
— De gènt d'Ais,
Fagues pas fais,
De Marsiho gaire mai
E de Touloun
Ni pau ni proun.
AISE, s. m.
— Parlo à soun aise qu a lei pèd caud.
— A l’aise coumo un pèis dins l'aigo.
var. — A l'aise coumo un peissoun dins la mar.
— A l'aise coumo un rat sus la palho. (Leng.)
AISE, s. m.
— Aise frisa
Levant coula.
AISSE, s. m.
— Fais sus fais
Cacho l'ais. (Lim.)
AJASSA, v. a. e n.
AJASSA, ADO, aj. e part.
— Ajassa coumo uno galino que fa l’uou.
— Ajassat coumo un rafaud. (Carcas.)
AJOUCA, v. a.
— S'ajouco de plen jour coumo lei galino.
AJOUCADOU, s. m.
— Sèmblo qu'es toumba de l'ajoucadou.
AJOUN, s. m.
— Tramblo coumo un ajoun.
AJOUQUIÉ, s. m.
— Sèmblo qu'a toumba de l'ajouquié.
— Quand trono au mes de febrié,
Fa de la tino un ajouquié.
— En gèr e en béurè
Es bouno la garìo dóu jouquè. (Gasc.)
AJUDA, v. a. e n.
— Ajudo-te, Diéu t'ajudara.
— Diéu dis: ajudo-te, iéu t'ajudarai.
— N'es pas tard quand Diéu ajudo.
— Qu vòu m'ajuda de-bouen,
Fau pas que digue qu'a souem.
— Qu noun s'ajudo, se nègo.
AJUDO = AJUEDO, s. f.
— Un pau d'ajudo fa grand bèn.
var. — Un pau d'ajuo fai gis de mau. (Dóuf.)
— Tau douno counsèu que noun douno ajuedo.
— Bouen dre a besoun d'ajudo.
var. — Bouen dre a pas besoun d'ajudo.
— Vau mai uno boueno ajuedo que cènt counsèu.
— Emé l'ajudo de Diéu
Chasco cauvo vèn à miéus.
— Entre Diéu e bonos ajudos, noste cat arrapèt un rat. (Leng.)
ALABRE, ABRO, s. e aj.
— Alabre coumo un loup.
ALABRENO, s. f.
— Madalena
No sta à scorre alabrena. (Mentoun)
— Boufa coumo uno alabreno.
ALACHAT, s. m.
— N'es à l'alachat.
ALADO, s. f.
— Val mai uno alado de mountogno qu’uno filho de Causse. (Rouërg.)
ALAGUIA, v. a.
ALAGUIA, ADO, aj. e part.
— Alaguia coumo un cassaire mouert de fam.
ALAMAGNO, n. de l.
— Tiro à cubert coumo un rouiet d'Alamagno.
ALAMBI, s. m.
— Aluma coumo un alambi.
ALANDA, v. a.
ALANDA, ADO, aj. e part.
— Alanda coumo un four.
— Alanda coumo un pourtau.
— Alandat coumo uno encluso. (Leng.)
ALANGOURI, v. a.
ALANGOURI, IDO, aj. e part.
— Alangouri coumo un amourous.
— Alangourit coumo un couscrit qu'a daissat sa proumesso touto
presto. (Leng.)
ALANTI, v. a.
— Lou maiti
Es d'alanti. (Leng.)
ALAPEDO, v. ARAPEDO.
ALAPIÉ, aj. m.
— Lou mes de febrié
Es alapié. (Niço)
ALARGANT, ANTO, aj.
— Es alargant coumo l'espaso que pouerto.
ALARI, n. d'o.
— Fa coumo lou chin de mèste Alari: japo à la luno emai à l'aubo.
— Quaud vèn sant Alari,
Lou coutau crido pas pus: arri! (Leng.)
ALASSA, v. a.
— Lou chivau s'alasso, de bado a quatre pèd.
ALAU, n. de l.
— Vèn d'Alau, a carga de croio.
ALAUSETO = ALOUVETO, s. f.
— La cansoun de l'alauseto: penso à tu.
— Canto de bouen matin coumo l'alouveto.
— Lalauseto dis:
Qu te fa, fai-li.
— Amatina coumo l'alauseto,
ALAUSO, s. f.
— Jamai riche manjè boueno alauso, ni paure boueno moustelo.
ALAUSO, s. f.
— Al camp de l'alauso
Fagues pas ta pauso. (Rouërg.)
var. — Al camp de l'alauso
Fises pas ta causo. (Rouërg.)
— Tau quito la perdris pèr atrapa l'alauso. (Vel.)
ALBAS, n. de l.
— Qui va à Albas
S'entorno pas. (Leng.)
ÀLBI, n. de l.
— Glèiso d'Albi, pourtal de Councos, clouquié de Roudés, campano de Mende. (Leng.)
ALCOURAN, s.m.
— Fidèu coumo un Turc à l'Alcouran.
— Se trufa de quicon coume l'Alcouran.
O pèr fautiso:
— Se trufa de quicon coumo de l'an quaranto.
ALEGANT, ANTO, s. e aj.
— Alegant coumo lou mau de cambo.
— Alegant coumo un barjacaire que dits pas jamai res que balgo. (Leng.)
ALÈGRE, ÈGRO, aj.
— Tau canton sènso èstre alègre.
— Es mes alègre que mas Pascuas. (Cat.)
— Alègre coumo uno espouso.
— Alègre coumo uno bouno noubèlo. (Leng.)
— Alègre com la primavera. (Cat.)
ALEGRESSO, s.
— Alegria amagada
Es candelo apagada. (Cat.)
— L'alegrìa secreta es uno candèla amoursida. (Niço)
— Es qu'uno alegresso de pan fres.
ALEMAND, ANDO, s. e aj.
— Juga de la flueito de l'alemand.
— Lou moucadé dous alemands: couate dits e lou pouce.
(Gasc.)
— Pinta [o] béure coumo un alemand.
— Sadou coumo un alemand.
— Auturous [o] coulerous coumo un alemand.
— Béure à bentre deboutounat coumo un alemand. (Leng.)
— Lu italian plouron,
Lu alemand creidon,
Lu francés canton. (Niço)
ALEN = AREN, s. m e f.
— Courron sus lou meme alen.
— Tèn l'alen coumo un poudaire.
— Sarié bouen troumpeto à l'alen fouert.
— Boufo-li au cuou: l'alen li manco.
— Qu noun voudra senti l'alen de soun fraire crestian, vague ista emé lei pouerc.
ALENO = ARENO = LESENO, s. f.
— Pounchu coumo uno aleno.
— Lou besoun es uno boueno aleno.
ALÈS, n. de l.
— Bon pa de Vès,
Tripos d'Alès,
Cebos de Bello-Gardo. (Leng.)
— Alès sèns tripo,
Benobre sèns fabrico,
Ners sèns pescaire,
Boucouiran sèns feniant,
Sant-Geniés sèns messourguié,
La Caumeto sèns couquin,
La Rouviero sènso vin,
Sant-Chato sèns blad,
Moussa sèns cebat,
Vaqui lou païs arrouina. (Leng.)
— Quand trono en Alès,
Desatalo tous biòus e vai-i' après. (Leng.)
var. — Quand trono à Barja,
Atalo toun couble e vai laura;
Quand trono en Alès,
Desatalo tous biòus e vai-i' après. (Leng.)
ALET, n. de l.
— Ma misèri d'Alet
Qu'en pertout se met. (Leng.)
ALETEJA, v. n.
— Aleteja coumo un pijoun blessa.
ALETO, s. f.
— Fa l'aleto coumo un poul à sa sultano. (Leng.)
ALÉUGEIRA, v. a.
— Au mes d’abriéu
T'aléugèires pas d'un fiéu.
ALÉUGEIRA, ADO, aj. e part.
— Aléugeirit coumo se bous abion tirat trento quintals sus la poste de l'estoumac. (Leng.)
ALÉUJA, v. a.
— Qu s'alèujo davans lou mes de mai
Saup pas ço que fai.
ALFABET, s. m.
— Se l'aufabet èro de vi,
Tout lou mounde sauriò legi. (Rouërg.)
ALIA, v. a.
— Crento de perdre,
Desi de counserva,
Esperanço de gagna
Soun lei moutiéu pèr s'alia.
ALIA, ADO, s., aj. e part.
— Boun alia! mas-que t'assude. (Lim.)
ALIANÇO, s. f.
— Alianço facho pèr lou bèn,
Jamai noun pourtè ges de bèn.
ALIBOUROUN, s. m.
— Acò 's un mèstre alibouroun.
— L'ome de douge mestié, mèstre alibouroun à tout faire.
ALICANT, n. de l. e s. m.
— Qu planto l'alicant,
Planto pas pèr seis enfant.
ALIMEN, s. m.
— Lou bouen alimen
Fa lou bouen entendemen.
ALISCA, v. a.
— Aliso coumo l'òli tout fricot. (Leng.)
ALISCA, ADO, aj. e part.
— Es aliscado coumo fremo de vilàgi.
ALISCAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Aliscaire de coudeno coumo un courtisan titra.
ALLELUIA, s. m.
— Alleluia pèr lei massoun,
Lei courdounié soun de larroun,
Lei móunié soun de cresto-sa,
Alleluia!
— Alleluia
N'a pas jamai mancat de pa. (Leng.)
— Allelùia! Allelùia!
Lous chembots valon mai que las moulùias! (Lim.)
— Gai coumo alleluia.
ALO, s. f.
— Rènde alo pèr cueisso.
— Li an rougna leis alo.
— Bate que d'uno alo.
— A d'alo ei taloun.
— Li manco toujour uno alo pèr voula.
— Vòu voula mai que noun a d'alo.
— A leis alo pu grando que lou niau.
— Alo de perdigal, quèisso de capou,
Cougo de pèis, cap de saumou,
Es ço de milhou. (Leng.)
— Tèn l'alo basso coumo un poulet capouna de fres.
ALOI, n. d'o.
— Sèmblo un davans de sant Aloi.
ALOR, av.
— Alor coumo alor.
— Alor pèr alor, aro pèr aro.
ALOUCHA, v. a. e n.
— Pèire es gaiard, mai Tòni l'aloucho.
ALOUES, s. m.
— Souto la capo dóu soulèu
Foueço aloues e pau de mèu.
— Amargant coumo d'aloues.
ALOUNGA, v. a. e n.
— Alounga pòu, escapa noun.
— Fau pas mai s'alounga que l'on a de lançòu.
— Qu s'alongo mai que lou lançòu, se descuerbe lei pèd.
— Bèu camin jamai alongo.
ALOUNGA, ADO, aj. e part.
— L'on rèsto mai alounga que dre.
ALTERA, v. a.
ALTERA, ADO, aj. e part.
— Altera coumo un trau de taupo.
— Alterat coumo un prefaitiè. (Leng.)
— Alterat coumo uno escarbassado. (Leng.)
ALUCRI, v. a.
ALUCRI, IDO, aj. e part.
— Alucri coumo un judiéu.
var. — Alucrit coumo un enfant d'Isaac. (Leng.)
ALUMA, v. a. e n.
— Alumo, Bastian.
ALUMA, ADO, aj. e part.
— Aluma coumo un alambi.
ALUMETO, s. f.
— Se coumo uno alumeto.
ALUN, s. m.
— Se coumo d'alun.
ALUNCHAMEN, s. m.
— L'alunchamen es la maire de l'óublit.
AMA, v. a.
— Amo qu t'amo.
— Ama n'es pas sènso ama.
— Fau bèn counèisse avans d'ama.
— Cadun amo soun semblable.
— Tau dis ama cadun,
Que noun amo degun.
— Qu amo e noun es ama,
De màleis armo es arma.
— Ama e noun èstre ama
Es uno vido de dana.
— Qu amo lei bèsti, amo lei gènt.
— Qu amo Martin,
Amo soun chin.
— Qu aima Sant Ro, aima soun can. (Niço)
— Qui aimo mi,
Aimo moun chi. (Leng.)
— Qu bèn amo, bèn castigo.
— Qu bèn amo, de luen counèis.
— Qu bèn amo, tard óublido,
— Qu amo bèn, sèrve bèn.
— Qu a bèn ama noun pòu ahi.
— Quand on amo, on ahis pas.
— Quet amo pla
Quet hara ploura. (Cous.)
— Se voues que t'àmi, fai que te desìri.
— Qu n'amo qu'éu, fa ges de jalous.
— Qu n'amo degun,
N'es ama de degun.
— Qu noun amo, noun a couer.
— Vau mai se faire ama que se faire cregne.
— Èstre sàgi e ama,
Dificile à-n-acourda.
— Bello mino e gaire ama,
Couesto gaire de moustra.
— L'amarié mai en terro qu'en prat.
— Ama e èstre ahi,
Espera e noun veni,
Èstre au lié e noun dourmi,
Soun tres cauvo que fan mouri.
— Tròu ama e tròu ahi
Fan souvènt soun devé trahi.
— N'ames rèn pèr eicès,
N'auriés pas bouen sucès.
— Qu s'amara que se garde.
— S'ama coumo dous fraire.
— S'aima coumo dous cambarados d'escritòri. (Leng.)
— V'ama coumo de sucre.
— V'ama coumo de pan tèndre.
— V'ama coumo lei còup de barro.
— V'ama coumo lou mau de vèntre.
— Aima quicon coumo la capitaciéu. (Leng.)
— Aima quicon coumo lous gousses lou fouet. (Leng.)
— Aima quicon coumo un agacit dins des souliès estrèits. (Leng.)
AMA, ADO, aj. e part.
— Ama noun saras,
Tant qu’a tu soulet pensaras.
AMABLE = EIMABLE, ABLO, aj.
— Amable coumo un judiéu.
AMADOU, s., aj. e n. d'o.
— En car e en oues, coumo sant Amadou.
— Planta coumo sant Amadou.
AMADOU, s. m.
— Fla coumo d'amadou.
— Se [o] eissu coumo d'amadou.
— Prendre coumo d'amadou.
AMAGA, v. a.
— S'amaga coumo un coupable.
AMAGA, ADO, aj. e part.
— Amaga coumo lou pecat.
AMALICIA, v. a.
AMALICIA, ADO, aj. e part.
— Amalicia coumo un vaqueiriéu.
— Amaliciat coumo un dogoul atissat. (Leng.)
AMANIAGA, v. a.
AMANIAGA, ADO, aj. e part.
— Amagnagat coumo un ouncle amounedat e à cap de cami. (Leng.)
AMANT, ANTO, s. e aj.
— Aimant coumo uno tourtouro. (Leng.)
AMAR, ARO, s. e aj.
— Après lou dous vèn l'amar.
— Qu noun counèis l'amar, counèis pas ço qu'es dous.
— Tout es amar en qu à de fèu dins la bouco.
—Qu avalo amar pòu pas escupi dous.
var. — Chi a l'amer an boca peül nen spuè doss. (Piem.)
—Ço qu'es amar à la bouco es dous au couer [o] au cors.
—Amar coumo de fèu.
—Amar coumo uno purgo.
—Amar coumo d'aloues.
—Amar coumo uno cauco-trepo.
AMARA, v. a.
— Amara 'no sardino pèr avé 'n toun.
AMARA, ADO, aj. e part.
— Amarat com una esponja. (Cat.)
AMAREJA, v. n.
— A l'ase sadou lei cardoun amarejon.
— Pèr pousqué passa soun envejo
Fau béure de ço qu'amarejo.
AMARGANT, ANTO, aj.
— Qui avalo amargant, pot pas escupi dous. (Leng.)
— Amargant coumo d'aloues.
— Amargant coumo uno castagno d'ase.
— Amargant coumo de fumo-terro.
— Amargant coumo un escal d'anougo. (Leng.)
AMARGASSAT, s. m.
— Bada coumo un amargassat. (Leng.)
AMARGASSO, s. f.
— Rire coumo uno amargasso. (Leng.)
AMARINO, v. AUMARINO.
AMAROUR, s. f.
— S'óutèn mai en douçour
Q'en amarour.
AMASSA, v. a.
— Vau pas l'amassa dóu sòu.
— Fa coumo Jano la vesino:
Amasso lou bren, escampo la farino.
— Qu que siegue amasso d'argènt, mai qu que siegue noun lou gardo.
— Amassa en touto sasou,
Despensa dam rasou,
Que he bouno maisou. (Gasc.)
AMASSAIRE, ARELLO, AIRIS, AIRO, s. e aj.
— A bouen amassaire
Fiéu escampaire.
AMATA, v. a.
— Qu t'a fa, que t'amate.
AMATINA, v. a. e n.
— Qu noun douerme s'amatino.
AMATINA, ADO, aj. e part.
— Amatina coumo un gau.
— Amatina coumo un fournié.
— Amatina coumo l'alauseto.
AMBICIEN, s. f.
— Ambicien e injustìci d'Ais.
— L'ambicien
Meno à la perdicien.
— L'ambicien enebrié mai que lou vin.
— L'amour e l'ambicien soufron ges de coumpagnoun.
— L'avarìci e l'ambicien
Contènton jamai sa passien.
AMBO, s. m.
— Sèmbla qu'a gagna un ambo au lot. (Niço)
AMBOURG, n. de l.
— Crestian d'Ambourg.
— Cousinié d'Ambourg.
AMBRICOT, s. m.
— L'ambricot es ibrougno.
— Mèste Coulau, leis ambricot s'amaduron!
AMBRO, s. m. e f.
— Fin coumo l'ambro.
Clar couma l'ambra. (Niço)
AMBROUSIÉ = AMBROUSÌO, s. f.
— Flouri e boutouna coumo uno ambrousié.
AMEGEIRA, ADO, aj. e part.
— Un ase amegeira
Es toujour mau basta.
AMEISSA = AMEISA, v. a.
— Qu prègo e s'amaiso à Diéu se recoumando.
— A fauto de viéu, la bataio s'amaiso.
AMEISSA, ADO, aj. e part.
— Vau mai fiéu encourroussa
Que gèndre ameissa.
AMELIÉ, v. AMENDIÉ.
AMELO, v. AMENDO.
AMEN, s. m. e interj.
— Amen vòu dire: calen-nous.
—Mòlts amens arriban al cèl. (Cat.)
AMENDIÉ = AMELIÉ, s. m.
— Au mes de febrié
Flouris l'amendié;
S'es pas lou premié
Sara lou darrié.
— Quand leis amendié flourisson en janvié
Fau ni acanadouiro ni panié.
— S'en febrié flouris l'amendié,
Pèr lou culi pren toun panié;
Mai s'es en mars que flourira
Pren lèu ta saco s'emplira.
— Quand l'amendié flouris en mars,
Emé lou sa li fau ana;
Mai quand flouris en febrié,
Li fau ana 'mé lou panié.
— Se voues troumpa toun vesin
Planto l'amourié gros, l'amendié prim.
— lmprudènt coumo l'amendié.
— Annadiè coumo l'ameliè. (Leng.)
AMENDO = AMELO, s. f.
— A santo Madaleno
L'amendo es pleno.
var. — A la Madaleno
L'amendo es pleno,
Lou rasin veira,
La figo maduro,
Lou blad ensaca.
— Pèr sant Jan
L'amendo à la man.
— L'an dei gròsseis amendo, lei tres fasien lou sestié.
— Quand es mars trono,
L'amelo es bono. (Arle)
— L'amendo s'amarro au cruvèu.
— A fa fichèmus, coumo leis amendo de Valençolo.
— San coumo uno amendo.
AMENDRI, v. a. e n.
— Qu pèr Diéu douno soun bèn
Noun l'amendris pas de rèn.
AMENISTRACIEN, s.
— Ges d'amenistracioun,
Barco sènso timoun. (Avignoun)
AMERICO, s. f.
— A pas besoun d'ana dins l'Americo.
AMI, IGO, s. e aj.
— Ami de cadun
Ami de degun.
— Fau ama soun ami emé soun vìci.
— Fa bouen d'avé d'ami pertout.
— L'on pòu pas avé tròu d'ami.
— D'ami n'en fau avé jusquo à la maioun dóu diau. (Niço)
— Qu a d'ami
Noun pòu peri.
— Tout pèr ami fouero pecat.
— Ami jusquo à l'autar.
— A l'ami lou secrèt
O lou regrèt.
— Ami de paraulo,
Vau pas uno vièio cadaulo.
— Ami de fourtuno e de bèu tèms
Se chanjo coumo la luno e lou vènt.
— Ami d'aventuro
Plen d'esbroufe e pau duro.
— Siéu ami de Soucrato,
Siéu ami de Platoun,
Mai siéu mai ami de la verita.
— Nou cau cap ana cerca amics
Endat so ques pot he dam es dits. (Gasc.)
— Quau perd un amic de ribièiro,
S'es pas panat, fa bouno fièiro. (Rouërg.)
— Quau perd un amic de mountagno,
Au-loc de perdre gagno. (Rouërg.)
var. — Lu ami de mountagna
Qu lu perde li gagna. (Niço)
var. — Le que perd un amic de la mountagno
Sap pas so que gagno. (Fouis)
— Au besoun [o] à l'óucasien se counèis l'ami.
— Voues counèisse un ami?
L'esproves pas à demi.
— Lous amics coumo lous melous:
Forço falses, pauces de bous. (Rouërg.)
— A voueste ami digas uno messouenjo:
Se vous gardo fidelita
Digas-li la verita.
— Lauso toun ami publicamen,
Avertis-lou secretamen.
— Qu vòu un ami se garda
Tres cauvo dèu óusserva:
En presènci l'ounoura,
En absènci lou lausa
E dins lou besoun l'ajuda.
— Un bouen ami noun se pòu paga.
— Un veritable ami es un tresor.
— Qu fa un bouen ami,
Se fa un bouen abri.
var. — Qu fa un bouen ami, fa un bouen capitau.
— As un bouen ami? l'impourtunes gaire.
var. — Quand avès un bon amic, lou cau pas trop empourtuna.
(Leng.)
— Entre bouens ami tout commun, fouero lei fremo.
— Es bèn ami de l'oustau
Qu se touerco au faudau.
— A bouen ami, bouen counsèu.
— Lu veritable ami soun rar couma li mousca blanca. (Niço)
— Lou vrai ami n'es couneissu
Que quand l'avès perdu.
— Vièis ami e vièis escut.
— Vau mai un bouen ami que cènt milo parènt.
var. — A l'è mej un bon amis ch'un parent. (Piem.)
— Noun li a meiour parènt
Qu'un ami fidèle e prudènt.
— Un bouen ami, un bouen vesin
Es meiour que fraire e cousin.
— Ami, ami...
La bourso te lou dis.
— Lou meiour ami es l'argènt en bourso [o] un escut dins la pocho.
— Vau mai d'ami que d'argènt en bourso.
var. — Valon d'ami en courso
Mai que d'argènt en bourso.
var. — Vau mai ami en plaço qu'argènt en bourso.
— Ami jusqu'à la bourso,
S'apounde: Foueço va soun [o] soun leis ami d'encuei.
— Tant que voudras ami mai que la bourso noun toques.
— Qu a d'ami es riche.
— Qu n'a ges d'ami n'a pas grand fourtuno.
— Ami au presta soun enemi au rèndre.
— Ami d'aquéu qu'a de bèn,
L'es pas d'aquéu que n'a rèn.
— Siegues ami d'un,
Enemi de degun.
— Es tròu d'un enemi e cènt ami noun baston.
— A l'ami pelo la figo, à l'enemi lou pessègui.
— Bèn faire douno d'ami,
Dire verai d'enemi.
— Vau mies èstre ami de luen qu'enemi de pròchi.
— Ami beneficia,
Enemi declara.
— Ami recouncilia, enemi doubla.
— Ami vièi e meisoun novo
Pren l'un e l'autre à la provo.
— Nouvèl ami e vièi oustau
Te li fises pau.
— Ami e plueio
Dins tres jour enueio.
— Amic de bouco,
Chabal d'erbo,
Oustal de terro,
Balon pas uno semello. (Leng.)
— Ami coumo la car e l'ounglo.
— Ami coumo lei cinq det de la man.
— Ami coumo can e cat.
— Amics coumo dous grils. (Leng.)
— La meiouro amigo es la vertu.
AMIGA, v. a. e n.
— Yents de segnou, nou i a qui-us s'amigalhe. (Bearn)
AMIRA, v. a.
— S'amira coumo un palot.
AMIRACIEN, s. f.
— L'amiracien es fiho de l'ignourènci.
AMISTA, s. f.
— L'amista vèn pas tout d'un còup.
— L'amista pòu pas veni touto d'un caire.
— Rèn pèr fouerço, tout pèr boueno amista.
— Lei gràndeis amista coungrien lei grands òdi.
— L'amista veritablo
De sóuçoun es incapablo.
— Es de boueno amista, a lou visàgi long.
— Vièio amista, cauvo raro,
A bello vièio se coumparo.
— L'amista qu'impourtuno
Engèndro òdi e rancuno.
— Lei pichot presènt entre-tènon l'amista.
— L'amista finis quand coumenço la mesfisènço.
— La carita de la court es cassado
E l'amista li es touto simulado.
— Foui qu perde amista pèr fremo.
— Tròu d'amista pèr lei fremo es lou diable dins la bourso.
— En diant lei verita,
Se perdon leis amista.
— L'argènt e l'amista cavon leis uei à la justìci.
— L'amista d'un coustat e l’interès de l'autre.
— Quand l'intrès pares
L'amistat fai de fuses. (Leng.)
— Amistat per interés
No dura perque no es. (Cat.)
— Amista de gèndre
Soulèu de desèmbre.
— L'amista recounciliado
Es uno plago mau sóudado.
— Jouga, goatja, presta argent
Hen d'amistat escartamen. (Gasc.)
— Tout ço que passo pèr lou cors óufenso pas l'amo.
— Benurous lou cors que travaio pèr l'amo.
— Gagna tout e perdre l'armo, es perdre tout.
— Lou plus soulide es lou salut de l'armo.
— Souvènt lou bèn dóu cors couesto lou salut de l'armo.
— D'avé armo noun merito
Qu lou suen dóu salut quito.
— En van se lavo lou cors, se l'amo noun se lavo.
— Lou pes e la mesuro
Rèndon l'armo seguro.
— Aujo pas dire que l'amo siegue siéuno.
— S'as lou cors n'auras pas l'armo.
— A l'amo negro coumo lou cuou d'un peiròu.
— Rebouli coumo uno amo danado.
— Dur coumo l'amo dóu diable.
— Se coumo l'amo de Judas.
AMÒRRI, ÒRRIO, s. e aj.
— Amòrri coumo un bourrèc escapat dal bertigot. (Leng.)
AMOULA, v. a. e n.
— Qu amouelo perde pas tèms.
— Fau vira o amoula.
— Vòu ni vira ni amoula.
AMOULAIRE, s. m.
— Gagno dóu pèd coumo un amoulaire.
var. — Guigno dóu cuou coumo un amoulaire.
— Guigno dóu cuou Babè
Coumo un amoulaire dóu pèd.
— Agusa coumo un amoulaire.
— Enquiet coumo un amoulaire.
AMOULÈT, s. m.
— Amoulèt, amoulèt,
Gagno cinq sòu, n'en manjo sèt.
AMOULOUNA, v. a.
AMOULOUNA, ADO, aj. e part.
— Amoulouna coumo un sa de cuié.
— Amoulouna coumo un cabudèu.
var. — Amoulounat coumo un catèl de fial. (Leng.)
— Amoulounat coumo un gróutoun. (Leng.)
AMOUNTIHA, v. a.
— S 'amountiha de pòu coumo uno semau vièio.
AMOUR, s. m. e f.
— Amour flouris ivèr-estiéu.
— L'amour vèn de l'amour.
— Amour se pago pèr amour.
— Tout es paradis pèr l'amour.
— L'amour es avugle.
— L'amour es mèstre de tout.
— Lou pres de l'amour es l'amour.
— Amour n'escouto pas resoun.
— L'amour ensigno de canta.
— L'amour passo lou gant.
— L'amour se fa pas soulet.
— Mai tiro amour que couerdo.
— Tout cedo à l'amour.
— A fouerço d'amour,
Cèdo valour.
— Tout pèr amour e rèn pèr fouerço.
— L'amour es lou coumençamen dóu bèn e dóu mau.
— Ounte l'amour es,
Lou couer es.
— Ounte règno amour,
Noun se counèis errour.
— Ges d'amour
Sènso bouen e marrit jour.
— Hièl en amous,
Hiouèr en hlous. (Gasc.)
— Qu a l'amour au sen a l'esperoun au flanc.
Amour n'a ges de sagesso, ni coulèro de counsèu.
Tóutei lei desproupourcien, l'amour leis aplanis.
— Absènci d'uno ouro o d'un jour
Comto pèr dès an en amour.
— Amour nouvello, denembranço dei vièio.
— Amour passa,
Fue amoussa.
— Amour enfango lei jouine e nègo lei vièi.
— Lei premiés amour
Soun lei meiour.
— Lou premier amour noun s'óublido jamai.
— L'amour es un catiéu coursàri
Que juego dei couer coumo un cat d'un gàrri,
— Filo lou perfèt amour.
— L'amour ounoura
Fa ni vergougno ni pecat.
— Amour noun se croumpo ni se vènde,
Mai au pres d'amour se rènde.
— Dins la guerro d'amour
Qu fuge n'a l'ounour.
— L'amour fa pas ounour,
Mai bèn souvènt doulour.
— Souto la sedo fino e la lano groussiero,
Amour se fa senti d'uno egalo maniero.
— A batre cesso l'amour.
— Se fa bèn l'amour entre vesin
Perqué vous vesès sero e matin.
— A tant d'amour coumo un arróumi.
— L'amour noun fa bulbi la pignata. (Niço)
— A la roso,
L'amour es escloso;
Au brout de mento,
L'amour aumento;
Au roumanis,
L'amour es au nis;
A la frigoulo,
L'amour ne regoulo. (Leng.)
— Fre de man, caud d'amour.
— L'amour pòu pas veni tout d'un coustat.
— L'amour pèr interès
N’es pas d'un gros pres.
— En amour l'aprendis n'en saup mai que lou mèstre.
— L'amour passè jamai pèr aprendis.
— L'amour fa dansa leis ase.
— Rèn de plus fouert
Que l'amour e la mouert.
— L'amour fa passa lou tèms e lou tèms fa passa l'amour.
— L'amour e la fourtuno
Viron coumo la luno.
— Plesi d'amour
Finis en plour.
— Qu d'amour se pren de ràbi se quito [o] s'en saie.
var. — Chi d'amor s' pia, d' rabia s' lassa. (Piem.)
— Amour passo, doulour rèsto.
var. — L'amour s'en va, la couisoun [o] la misèri rèsto.
var. — S'envan leis amour
E vènon lei doulour.
— Amour fa proun, argènt fa tout.
— L'amour pòu tout,
L'argènt gagno tout,
Lou tèms consumo tout,
E la mouert termino tout.
— Mies vau pan negre emé l’amour,
Que galino emé doulour.
var. — Mès val pa aixut ab amor,
Que galinas ab rumor. (Cat.)
— Quand li a ges de pan à la paniero, l'amour barrulo leis escalié.
— Quouro la fam es à la pouerto, l'amour s'enva pèr la fenèstro.
— Qu es fourtuna en amour es malurous en jue.
— Quand la galino cerco lou gau,
L'amour vau pas un cacau.
— Amour de paire: tèndre,
Amour de maire: fouert.
— Amour de fraire,
Amour de laire.
— Amour de fraire,
De còup vau gaire.
var. — Amour de fraire
Noun vau pas gaire.
— Amour de fraire, amour de coutèu. (Niço)
— Amour de souerre
Vau pas un pouerre.
— Amour de fremo leialo
Duro jusqu' à fin-finalo.
— Amour de fremo e vin dóu flasco,
Lou sero es bouen, lou matin se gasto.
— Amour de gèndre,
Calour de cèndre.
— Amour de gèndre,
Soulèu de desèmbre.
— Amour de nouero,
Amour de touero.
— Amour de nouero, soulèu d'ivèr.
— Amour de nouero, amour de gèndre,
Soun de bugado sènso cèndre.
— Amour de pacan,
Amour de can.
— Amour de grand, lou mendre vènt l'empouerto.
— Amour de riche [o] de grand, escalié de vèire.
— Amour de grand, escalié de vèire,
A fa de vous, noun vous pòu plus vèire.
— Amour de segnour, oumbro de bouissoun.
— L'amour de carnavas mouere en caremo.
— Amour d'un jour escalié de vèire.
— Amour de vièi duro gaire.
— Amour d'arno que chirouno jusquo lou crucifis.
— Amour de puto, fue d'estoupo.
— Amour de putan e de can
Duron pau se sarres la man.
— Amour de puto a coumo la castagno:
Bèu defouero, dintre la magagno.
— Amour pèr lei puto coumenço pèr cisèu
E finis pèr coutèu.
— Amour de courtisan,
Caresso de putan,
Bèn de vielan
E fe de femelan
Duron plus passa l'an.
var. — Caresso de can,
Amour de putan
E bono chèro d'oste
Noun se pòu faire que n'en coste. (Arle)
— Lòngueis amour,
Lònguei doulour.
— Vièieis amour e vièi tisoun
Prountamen raluma soun.
— Li a ges de bèllei presoun ni de làideis amour.
— Jamai noun soun
Bèllei presoun,
Ni làideis amour.
— Amour e segnourié
Noun soufron coumpagnié.
— Amour e reiauta
Vouelon pas soucieta.
— L'amour e l'ambicioun
Soufron ges de coumpagnoun. (Arle)
— L'amour e la rasco regardon pas ounte s'atacon.
var. — L'amour e la rasca
Marrit d'ount si casca. (Niço)
— L’amour e lou tueis noun se pouodon escoundre. (Niço)
— L'amour, la fam e la tous
Noun s'escouendon pas en tous.
var. — Amour, fam, fum, tous e argènt
Pouedon pas s'escoundre long-tèms.
— Vivo l'amour mai que dìni.
var. — Vivo l'amour mai que lèu màngi noueço,
AMOURACHI, v. a.
— S'amouracharié d'uno cabro [o] d'uno cato couifado.
— S'amouracharié d'uno couifo au bout d'un bastoun.
AMOURACHI, IDO, aj. e part.
— Mai vau fiho marrido
Qu'amourachido.
— Mai vau la fiho maridado
Qu'amourachado.
AMÒURE, v. a.
Quand lou souledre s'amòu,
Duro tres jour o nòu.
AMOUREJA, v. n.
— Qu peiroutejo,
Amourejo.
AMOURIÉ, s. m.
— Se voues troumpa toun vesin,
Planto l'amourié gros, l’amendié prim.
var. — Se voues troumpa toun vesin,
Planto l'amourié gros, lou figuié prim
E fumo toun prat à sant Martin.
— Oulivié de toun grand,
Castagnié de toun paire
Amourié tiéu.
AMOURO, s. f.
— Li a pita l'amouro.
— Negre coumo uno amouro.
AMOUROUS, OUSO, OUO, s. e aj.
— Qu 's amourous
Es malurous.
— L'amourous a besoun de quatre S: soulet, sàgi, soucitous e secrèt.
— Leis amourous soun tóutei ascla.
— Dous amourous en un lue
Soun d'estoupo près dóu fue.
— Amourous vergougnous a jamai bello amigo.
var. — Jamai crentous amourous
Fuguè bouen aventurous.
— Caresso d'amourous,
Ravarié de febrous.
— Fougnarié d'amourous, encagnamen d'amour.
— Es amourous dei vounge milo vièrgi.
— Douno-me lou amourous te lou rendrai rouina.
— Leis amourous fan d'an dei jour,
— Un vièi amourous es un troues de boues verd que fumo mai que noun brulo.
— Amourous coumo un agrenas [o] un arróumi [o] un bartas.
— Alangouri coumo un amourous.
— L'amourouso que tèn pèd en douei soulié, noun sara jamai espousado.
— Amourouso coumo uno cato.
— Amourouso coumo uno gousso en pleno calou. (Leng.)
AMOUROUSI, v. a.
AMOUROUSI, IDO, aj. e part.
— Amourousi coumo un foui.
— Amourousit coumo un gat en febrié. (Leng.)
AMOURRA, v. a. e n.
— S'amourrarié au cuou d'uno ègo.
AMOUSSA, v. a.
— Touto aigo amouesso fue.
— Aigo luencho n'amouesso pas fue vesin.
— Li an amoussa lou blest [o] la cigalo.
— S'amouesso coumo un lume.
var. — S'amuersa couma una candèla. (Niço)
AMOUSSA, ADO, aj. e part.
— Amour passa,
Fue amoussa.
AMPLOUO = AMPLOUA, s. f.
— Soun à tèsta e coua
Couma li amploua. (Niço)
— Jita una amploua pèr piha un loubas. (Niço)
AMPOULO, s. f.
— Qu fa rèn acampo pas d'ampoulo.
— A d'ampoulos à las mas grossos coumo d'iòus. (Leng.)
AMUDI, v. a.
AMUDI, IDO, aj. e part.
— Amudi coumo un trapisto.
AMUSA, v. a.
— Amusa lou tapis.
— S'amuso en de parpello d'agasso.
— S'amusa coumo un escoulan.
— S'amusa coumo un mainatage. (Leng.)
— S'amusa coumo un courchoun darrié 'no malo.
— S'amusa coumo un pèis dins uno guitarro.
— S'amusa coumo uno escarpo dins un tiradou de coumodo.
— S'amusa coumo un amourous que bado la gruo en esperant sa fringairo. (Leng.)
AMUSANT, ANTO, aj.
— Amusant coumo la galo.
— Amusant coumo vue jour de plueio.
AN, s. m.
— Au premié de l'an,
Lei jour crèisson d'un pas de can.
var. — A l'an nòu,
Li jour crèisson d'un pèd de biòu. (Arle)
— Jan e Jan
Parton l’an.
var. — Jan e Jan
Pouerton l'an.
— Nadal e sant Jan
Partisson l'an. (Leng.)
— Tau jour Nadau,
Jour de l'an tau.
— L'an que vèn es un brave ome.
— Leis an se siègon mai se sèmblon pas.
— Leis an n'en sabon mai que lei libre.
— Voues un bouen an ? marido-te.
var. — Voues un bouen an ?
Pren uno fremo, agues un enfant.
— Qui a bint an n'a sen,
A trento n'apren,
A quaranto n'a qualcare,
A cinquanto n'a re. (Fouis)
— Proun d'an e barbo griso,
Soun pauro marchandiso.
— Leis an soun pèr lei louguié d'oustau.
— Lou marrit an
Vèn en nadant.
— An pluious
Malurous.
— L'an fa lou gran,
Noun pas lou champ.
— Any de figas flors,
Any de plors. (Cat.)
— D'an e de pecat diras
Jamai tant que n'as.
— Toui lu an n'en meten un e li arna souorton. (Niço)
— Cènt an es proun, jamai es tròu.
— Au bout de cènt an se reviho malan.
— D'eici à cènt an saren tóutei bòrni.
— Digues pas mau de l'an que noun siegue passa.
ANA, v. n.
— Toujour va qu danso.
— Qu va plan,
Va san.
S'apounde: E qu va san va long-tèms.
var. — Qu va plan,
Va san;
Qu courre,
Se roumpe lou mourre.
— Anen plan e cuien bèn.
— Anen plan, rescountraren mai de gènt.
— N'en venian quand li anavias.
var. — Quand li anaves, iéu n'en veniéu.
— Qu li va, li pren.
— Qu va e touerno fa bouen viàgi.
— Tau penso ana bèn luen que s'arrèsto bèn près.
— Qu vòu ana tròu vite, s'arrèsto à mié camin.
— Se saup quouro l'on va, noun pas quouro l'on touerno.
— Fau toujour ana soun camin.
— Tant bèn li van lei jouine coumo lei vièi.
— Autant lèu li va la maire que lou poulin.
— Va soun grand camin.
— Va toujour soun trin.
— Anen à barco seguro.
— Vai ounte vas E fai coumo veiras.
— Se li vas, que li vagues.
— Fau pas ana pèr quatre camin.
— Noun anes jamai contro la nue.
— Noun li vagues, noun t'enfangaras,
— Va à la franco margarido.
— Va ounte lou rèi pòu manda degun [o] pòu ana qu'à pèd.
— Au mai va, au mai l'on apren.
— Au mai van, au mens valon.
— Fau pas ana pu vite que lou tambour toco.
— Digo-me emé qu vas e te dirai qu siés.
var. — Se voues saupre qu siéu, regardo emé qu vau.
var. — Digo-me emé qu vas,
Te dirai ço que faras.
— Qu va n'en tasto, qu isto s'en passo.
var. — Qu va leca
E qu noun va si seca. (Niço)
— Et quen ba que leco
E ques poso ques seco. (Gasc.)
— Se d'aquesto pouédi escapa
Jamai plus me li vien ana.
— Qu va contro tóutei, va contro lou sen.
— Tout va pèr coumpaire e coumaire.
— Au mai anan,
Au mai de la mouert aprouchan.
— Ana coumo leis afaire de la vilo.
ATRISTA, r. a.
— Qu s'atristo
Diéu l'assisto,
Mai que siegue en boueno visto.
ATROUBA, v. a.
— Qu cerco, atrobo.
— Dins l'ivèr,
Qu l'atrovo, se n'en sèr;
Dins l'estiéu,
Qu l'atrovo es siéu;
Dins l'autouno,
Qu l'atrovo, lou douno;
Au printèms,
Qu l'atrovo, lou tèn. (Arle)
— Tout s'atrobo au castelié.
— Tout s'atrobo en tèms e lue.
ATUBA, v. a.
ATUBA, ADO, aj. e part.
— Atuba coumo un gavèu.
ATUDA, v. a.
— Cadun dèu atuda soun fue emé sei cèndre.
— S'atuda coumo un calèu sènso òli.
AU, interj.
— Au,
Cacalaus! (Arle)
AUBADO, s. f.
— Qu vòu leis aubado, que pague lei tambourin.
AUBARNO, n. de l.
— L'ase d'Aubarno se faguèt en manjant de pousses. (Leng.)
AUBENO, s. f.
— Lei còup de bastoun soun leis aubeno dei chin.
— A cade jour sa peno
E soun aubeno.
AUBERGISTO, s.
— Ounte li a 'no bello aubergisto, lou vin es bouen.
AUBERTIN, n. de l.
— Auberti,
Ço qui i a de mielhou, ei lou bi. (Bearn)
AUBESPIN, s. m.
— Quand l'aubespin es en flour,
Lou lach es dins soun meiour.
AUBIERADO, s. f.
— Marin sus aubierado
Adus pluejo e nevado.
AUBIN, n. d'o.
— Pèr sant Aubin,
Quand lou bouissoun degouto lou matin,
Acò 's de vin.
— Se plòu pèr sant Aubin,
L'aigo sara pu caro que lou vin.
— Qu poudo pèr sant Aubin
A toujour vigno emai vin.
AUBO, s. f.
— A l'aubo dei cougourdoun, leis uba souleion.
— Aubo roujo
Vènt o ploujo.
var. — Albo feroujo
Bent o ploujo. (Gasc.)
— Aubo claro à sant Vincèns,
Foueço fru pèr tóutei gènt.
— Se l'aubo es bruto à sant Miquèu,
Outobre es pulèu brut que bèu.
— Quand l'aubo de sant Miquèu es tapado
Plòu quaranto jour em' uno passado.
AUBOR, n. de l.
— Lou curat d'Aubor: aro me besès, aro noun me besès. (Leng.)
AUBOUS, n. de l.
— Sento Quitèri d'Aubous,
Neteiats-nous. (Bearn)
AUBRE, s. m.
— Chasque aubre a soun oumbro.
— Aubre aut, oumbro courto.
— L'aubre que noun pouerto fru, dóu-mens presto soun
oumbro.
— Qu a bouen aubre s'ataco, boueno oumbro n'en reçaupe.
— Pèr santo Catarino,
Tout aubre pren racino.
— En abriéu,
Tout aubre a soun griéu.
— Quand l'aubre quèi, cadun courre ei branco.
var. — Aubre toumba, cadun soun fais.
— Es pu coumode de planta 'n aubre que de daraja 'n sou chou. (Lim.)
— Aubre souvènt trasplanta
Douno pas frucho en quantita.
— Digo-me l'aubre que plantes, te dirai ço que culiras.
— Tout aubre se counèis au fru.
— Gros aubre douno pas lou pu bèu fru.
— Qu amo l'aubre amo lou fru.
— N'estimes un autre que quand as vist soun fru.
— D'arbre dolent bon fruyt no esperes. (Cat.)
— A l'aubre sènso frucho degun jito pèiro.
— Fau branda l'aubre pèr fa toumba la pero.
— Un bouen aubre a bon fru,
Ounèste ome bouen brut.
— Souta d'un bèl aubre se muor dóu fam. (Niço)
— Ges d'aubre sènso sing,
Ni d'ome sènso crim.
— Fau mai d'un còup pèr toumba'n aubre.
— Pren leis aubre dóu cous pèr de caulet-flòri.
— Branquihu coumo un aubre abandouna.
AUBRE-DRE, s. m.
— Li farien faire l'aubre-dre.
var. — Li farien faire l'aubre-dre sus l'embourigo d'uno fiho.
AUBRET, s. m.
— Arbret replanta trop souben
Nou he gouai de hrut ni de ben. (Gasc.)
AUC, s. m.
— Boufa coumo un auc.
AUCAIRE, ARELLO, AIRO, s.
— Qu vau pas gaire
Lou fan aucaire.
AUCAT, s. m.
— Auras bèu faire paure aucat,
Toujour saras pluma.
— Misèri d'aucat que moueron en bas.
— Tres fremo em' un aucat
Fan un marcat.
AUCATO, s. f.
— A santo Agato,
Toco l'uou à l'aucato;
A santo Agueto,
Toco lou cuou à l'auqueto.
Var — A sento Agato
Toco l'ouéu à l'aucato
Si nou l'a
Hè la tousta. (Bearn)
AUCELAS, s. m.
— Faire lou mantelet coumo un vièi aucelas.
AUCELET, s. m.
— Aucellet, no fassas niu
Prop de frare, forn ni riu. (Cat.)
AUCELIÉ, IERO, s. e aj.
— Crida coumo un aucelié.
AUCELOUN, s. m.
— A la plumo e la cansoun
Se recounèis l'auceloun.
AUCÈU, s. m.
— Tout aucèu retrais à sa maire.
— Au plus pichot es l'aucèu au mies bado.
— Ausèu que volo n' o pas de mestre. (Lim.)
— Aucèu dins l'aire,
De tout cassaire.
— Tard crido l'aucèu quand es pres.
var. — Tard crido l'aucèt
Quand es au lacet. (Gasc.)
— Leis aucèu quand vien lou ratié se taison.
— Ausèl de petito naturo,
Se trop bolo, pauc duro. (Coum.)
— Siéu l'aucèu de la Canebiero: crègni pas lou brut.
— Es l'aucèu dóu papo, tóutei lou bècon.
— Vau mies aucèu dins la man, qu'aiglo voulant.
var. — Vau mies aucèu en man, que gauto en l'èr.
— Val mai prendre l'aucèl en bousolo que quand bolo. (Alb.) — Tout aucèu canto soun moutet.
— Ausèl que piéuto vòu quicon. (Leng.)
— Tout aucèu se fa gau quand ause sa cansoun.
— Aucèu que canto n'a pas set,
Agnèu que bèlo vòu teté.
— La piuma fa l'osèl. (Piem.)
var. — La bello plumo fa lou bèl aucèu.
var. — La plumo fa l'aucèu e la couo lou gènso. (Gav.)
— Tout aucèu que pouerto plumo es fa pèr voula.
— Quouro la gàbi es facho, l'aucèu s'enva.
— L'aucèu de gàbi
Canto pas de joio mai de ràbi.
— Vau mai èstre aucèu de champ [o] aucèu de boues qu'aucèu de gàbi.
—Aucèu de boues,
Aganto qu poues.
— Tal aucèu, tau nis.
— A chasque aucèu
Soun nis es bèu.
— Tres semano couo l'aucèu:
La quatrenco lei fa bèu
E l'autro lei meno em' éu.
var. — Tres semanos couo l'ausèl,
A las quatre que fa le bèl,
A las cinq que fouro-niso,
A las sièis que se despaïso. (Fouis)
— Au mes d'Abriéu
Tout aucèu fa soun niéu,
Au mes de mai
Mai que jamai,
Au mes de jun
Plus que quaucun,
Au mes de juliet
Plus ges [o] volon soulet.
S'apounde à Niço: Au mes d'avoust
An bouen goust.
— Pèr Toussant
Leis aucèu viron lou cuou à l'aucelant.
— Trist col osèl ch’ nass ant cativa val. (Piem.)
— Au mes d'avoust, tout aucèu es bèco-figo.
var. — En setèmbre, tout aucèu es bèco-figo.
— Em' un còup de pèiro a tua dous aucèu.
— Aucèu que va de nue pouerto marrido plumo.
— Faire la sausso à l'aucèu sènso avé vist la plumo.
— D'aucèu, de chin, d'armo e d’amour,
Pèr un plesi milo doulour.
— D'aucèu de ribiero e d'estang,
Pren lou darrié noun lou davans.
— Pau vau l'aucèu
Qu'escupis fouero sa pèu.
— Èstre l'aucèu sus la branco, qu'au mendre brut s'enva.
— Èstre ni aucèu ni rato-penado.
— Gai e libre coumo l’aucèu que volo.
AUCO, s. f.
— Pertout leis auco an bè.
var. — A l'è fait 'l bec a l'oca. (Piem.)
— Leis auco s'engraisson à l'escur.
— Dre qu'uno auco béu tóutei se li meton.
— Qu manjo l'auco dóu segnour, au bout de cènt an raco lei
plumo.
var. — Qu minjo l'aucho del rei
La pago cent ans apuei. (Lim.)
— Et qu'ajo aucos a herra,
Que boute es claus à soule. (Cous.)
— Quand leis auco fan lou V,
Marco de fre.
— Vau mai teni un passeroun qu'espera uno auco.
— A pau à pau, lou loup manjo l'auco.
— A sent-Gladìe
Las auques se bagnen pèr coumpagnie. (Bearn)
— A la Candelèro
Toco lou quiou à l'auque bèro,
Se l'ouéu nou a,
Que l'abera. (Bearn)
— Pèl mes de febriè,
Touto auco de boun graniè
Pound sul femouriè. (Leng.)
— Pèr sant Martin,
L'auco au toupin,
Lei castagno e lou bouen vin.
— Quand er’ auco passo en Franço,
Era semiado que s'avanço. (Cous.)
— Pluma l'auco sènso la faire crida.
— Noun cal parla, sinoun quand l'auco pisso. (Toulouso)
— Leva la tèsto coumo uno auco.
— Ana coume uno auco borgno. (Arle)
— Couioun coumo uno auco emboucado.
— Marcha coumo uno auco crebado.
— Valènt coumo uno auco.
— Bèsti coumo uno auco.
— Póutroun coumo uno auco.
— Souldat coumo uno auco. (Leng.)
— Degeri coumo uno auco.
AUCOUN, s. m.
— Es que leis aucoun menon leis auco pèisse ?
— N'i o pas d'auchou
Que ne trobe soun cop d'archou. (Lim.)
— Quand Diéu douno l'auchou
Douno lou pradelou. (Lim.)
AUDE, s. m.
— Mol coumo d'aigo d'Aude. (Carcas.)
AUDEJOS, n. de l.
— Gent d'Audejos,
Lou diaple au cos. (Bearn)
AUDIÈNCI, s. f.
— Un moumen d'audéncio, que van penja 'n gous! (Leng.)
AUELHO, s. f.
— Holo e pègo es l'anelho
Qui au loup ba e s'acousselho. (Gasc.)
— A petitos auelhos, petits siéulets. (Gasc.)
AUGO, s. f.
— Li a d'augo à la ret.
AUJA = AUSA, v. a. e n.
— Aujo pas dire que l'amo siegue siéuno.
— Aujo pas 'scupi de pòu d'avé set.
— Qu auso,
S'en lauso.
AU-JOUR-D'UEI, av.
— Au-jour-d'uei pèr iéu, deman pèr tu.
var. — Au-jour-d'uei pèr l'un, deman pèr l'autre.
— Aquélei que soun pèr tu au-jour-d'uei, saran contro tu deman.
— Au jour-d'uei ami,
Deman enemi.
— Au-jour-d'uei en chèro,
Deman en bèro. (Arle)
— Aujour-d'uei en verduro,
Deman en pourriduro.
— Aujour-d'uei en flour,
Deman en plour.
— Aujour-d'uei marida, deman marrit.
— Aujour-d'uei en pas, deman en guerro.
AULET, n. de l.
— Si bié d'Aulet,
N'ayes met;
Si bié d'Ichaus,
Hé-t pèd-descaus. (Bearn)
AU-MAI, av.
— Au-mai pènde,
Au-mai rènde.
— Au-mai n'en dis, au-mens n'en crèsi.
AUMARINO = AMARINO, s. f.
— A pela d’aumarino, a la gorjo amaro.
— Se touesse [o] se gibla coumo uno aumarino.
AU-MENS, av.
— Au-mens courres, au-mens t’alasses.
AUMENTA, v. a. e n.
— Qu aumento en bèn, aumento en soucit.
— Voues ta fourtuno aumenta ?
Croumpo prat e oustau fa.
AUNAT, n. de l.
— La gentilhesso d'Aunat. (Leng.)
AUNO, s. f.
— Se mesuro à soun auno.
— Cadun mesuro leis autre à soun auno.
var. — Lou meichant mesuro cadun à soun auno.
— Leis ome se mesuron pas à l'auno.
— Quand on saup ço que vau l'auno, l'on ié met lou pres. (Arle)
AUPIHO, s. f.
— Quand l'Aupiho a lou capèu,
Pren ta biasso e courre lèu.
AUQUET, s. m.
— Quand Diéu douno l'auquet,
Douno lou pradelet.
— I ochèt meno j' oche à beive. (Piem.)
— Nèsci coumo un auquet.
— Jaune coumo un pèd d'auquet.
AURA, v. n.
— Qu noun vènto pas quand auro,
Quand voudrié venta se pauvo.
— L'ome es fa pèr travaia
Coumo l'aucèu pèr aura.
AURÀGI, s. m.
— En tèms d'auràgi, leis estrouent nèdon.
AUREIETO = AURIHETO, s. f.
— Parlas plan, fiheto,
Qu'en cade bouissoun li a d'aureieto.
AUREIO = AURIHO, s. f.
— Li a d'uei e d'aureio pertout.
— Un parèu d'aureio secarien cènt lengo.
— Faire la sourdo auriho de marchand.
— Quand leis aureio vous siblon, parlon de vautre.
— Se faire tira l'aureio.
— Cerca lou nas [o] leis uei [o] lou xouv darrié l'aureio.
— Ço qu'intro pèr uno auriho, souerte de l'autro.
— Autant n’i’en pènde à l'auriho.
— Taschesla a j’orie. (Piem.)
— Courto lengo, lòngueis auriho.
var. — Courto lengo e lòngueis auriho,
Disié lou vièi cap de famiho.
— Avé d'auriho coumo leis ausso d'un courdounié.
— Avé d'auriha lòngui couma un ae. (Niço)
— Avé d'aurelhos coumo de courbi-plats. (Leng.)
— Avé d'aurelhos coumo de plat-barbiè. (Leng.)
AUREIU = AURIHU, UDO, aj.
— Aureiu coumo un roussin d'Arcadié.
AUREJA, v. a. e n.
— Se febrié noun febrejo,
Touei lei mes de l'an aurejo.
AURIHETO, v. AUREIETO.
AURIHO, v. AUREIO.
AURIHU, v. AUREIU.
AURIÉU, IVO. aj.
— Auriéu coumo un poulin.
AURIOLO, v. AURUELO.
AURO, s. f.
— Auro caudo a la coue blanco.
— A auro drecho ges d'abri,
Coumo à paure ome ges d'ami.
— L'auro drecho e la Durènço
Gaston mita de Prouvènço.
— Quand l'auro boufo, fau venta.
— Quand l'auro boufo pèr Rampau,
Lei magnan sus la genèsto
Mountaran que fara gau.
— L'auro qu'es pèr Rampau signado
Duro touto l'annado.
— Quand l'auro se lèvo sènso temouin duro pas.
AURORO, s. f.
— Lou blu e l’aurora
Esclarcisse li mora. (Niço)
AURUELO = AURIOLO, s. f.
— Jaune coumo uno estello d’auruelo.
AURUOU, s. m.
— A l'auraou, figo maduro.
— L'auruou
Claus lei fedo, alargo lei buou.
AURUOU, n. de l.
— Iéu siéu d'Auruou, m'en fóuti.
— Èstre lou barbié d'Auruou.
— Lou barbié d'Auruou: fa la barbo e douno à béure.
— En Auruou
Lei chin japon dóu cuou.
AUS, s. m.
— A prepaus
A Calèno soueno l'aus.
AUSA, v. AUJA.
AUSI = AUVI, v. a.
— Es pas ausi
Qu vòu peri.
— Qu n'ause qu'un
N'ause degun.
— Qu n'en dis,
N'ausis.
— Ausi, vèire e se teisa,
Mal-eisa.
— Li sara tant ausi qu'un paure ome en counsèu.
AUSSI-DIRE, s. m.
— Ausi-dire va pertout.
var. — Aussi-dire s'enva luen.
— Aussi-dire,miejo messouenjo.
AUSSA, v. a. e n.
— Vau mai aussa
Que beissa.
AUSSA, ADO, part.
— Qu es tròu aussa, n'es pas segur.
AUSSO, s. f.
— Avé d'auriho coumo leis ausso d'un courdounié.
AUT, AUTO, aj.
— Aut qu tèn, bas qu demando.
— Aut coumo lou cat de Perno.
— Aut coumo dous sòu de froumàgi.
— Iaut coumo un cubert. (Douf.)
— Alt com un paller. (Cat.)
AUT, av.
— Quouro aut, quouro bas, ansin va lou mounde.
AUTAN, s. e aj. m.
— Vènt d'autan
Plueio deman.
— L'autan de jour
Duro nòu jour;
L'autan de nue
Passo pas lou pue.
— Auta sus gelado
N'e cap de durado. (Gasc.)
AUTANT = EITANT, av.
— Autant n'empouerto lou vènt.
— Autant que pougnès la bèsti, autant camino.
— Autant fa aquéu que tèn coumo aquéu qu'escourtego.
AUTAR, s. m.
— Qu sèrve [o] qu travaio à l'autar, dèu viéure de l'autar.
— Ami jusqu' à l'autar.
— Desgarni un autar pèr n'en garni un autre.
AUTEN, ENCO, aj.
— Auten coumo un pevou revengu.
— Autenc coumo un parbengut en plaço. (Leng.)
AUTOUN, s. m.
— Un bèl autoun maduro tout.
— Quand lei calour duron,
Leis autoun s'amaduron.
— Calour d'autoun que pico fouert,
En proun de gènt douno la mouert.
AUTOUNAU, ALO, aj.
— Febre autounalo,
Longo e mourtalo.
AUTOUNO, s. f.
— Après vendùmi vèn autouno
Qu'a nouéstei champ lou repaus douno.
— Uno laido autouno se ves pas mai souvènt
Qu'un bèu printèms.
AUTOUR, s. m.
— Tal autour, tal oubràgi.
AUTOUR, prep.
— Pèiro d'autour de la bordo vau terro de camp.
AUTOURITA, s. f.
— Fai que toun autourita
Naisse de tei qualita.
— L'autourita sènso carita engèndro l'òdi.
AUTRE, AUTRO, proun.
— A l'autro dis lou móunié.
— Autre li fau que ramo de piboulo.
— Ço qu'eis autre faras,
Deis autre recebras.
— Lou bèn deis autre me fa pas gau.
— Quouro vèn bèn pèr l'un, vèn mau pèr l'autre.
— Un a la peno, l'autre au proufié,
Segound que fourtuno va lié.
— L'on cres leis autre coumo l'on es.
— A d'acò de l'autre qu'èro sus soun ase e lou cercavo.
AUTRU = AUTRUI, s. m.
— Qu d'autru parla voudra,
Regarde-se, se teisara.
var. — Qu d'autru voudra parla,
S'eisamine e calara.
— Dóu bèn d'autru, bèu jue.
— Lou bèn d'autru
Noun pouerto fru.
— Dóu bèn d'autru fagués jamai lou vouestre.
— Mau d'autru n'es que sóungi.
— Lou mau d'autru rènde lou sàgi urous.
AUTRULE, n. d'o.
— Pinca coumo sent Autrule. (Lim.)
AUTUREN, ENCO, s. e aj.
— La farandoulo dis auturen:
Tóuti li gènt manjon de bren. (Arle)
AUTUROUS, OUSO, OUO, aj.
— Auturous coumo un Alemand.
AUVERGNAS, ASSO, s. e aj.
— Auvergnat
Teto trèjo e béu la. (Lim.)
— Leis Auvergnas,
Pau lei pagas,
Bèn servi sias.
— Espino poun e rounze estrasso,
Gavach es fin, Aubergnas passo. (Leng.)
— Auvergnas, larroun, Gascoun,
Soun coumpagnoun.
— Afric e rabets coumo un Aubergnas. (Leng.)
— Cambia de camiso cado mes coumo lous Aubergnasses. (Leng.)
AUVERGNO = AUVÈRNI, s. f.
— Laid coumo un pevou d'Auvergno.
— Coumo un efant de l'Auberni, auriò coupat un sòu en dous trosses amé las dents. (Leng.)
AUVI, v. AUSI.
AUZOUNO, n. de l.
— Tenten, Làmpi e Bernassouno
Passon sous lou pont d'Alzouno. (Leng.)
AVALA, v. a.
— Avala la pilulo.
— Avalo acò dous coumo mèu.
— Avalo, que gariras.
— Avalarié la mar e lei peissoun.
— Avalarié 'n buou emé sei bano.
— Avalarié 'no coumuno que cagarié pas un bluret.
— Avalarié pulèu la mar que l'escorno d'un dementi.
— L'on avalo pulèu sei dènt que sa lengo.
— Faire que touesse e avala.
— Avala coumo un goufre.
— Avala coumo de bresco.
— L'abalèt coumo uno purgo e sens s'escarrafi. (Leng.)
— Quand on avalo amar, l'on pòu pas escupi dous.
var. — Quand on abalo caud, on pot pas escoupi fred. (Leng.)
AVALA, ADO, aj. e part.
— Moussèu avala n'a plus ges de goust.
AVALISCO, esclam.
— Vau mai cènt avalisco qu'un pecaire.
AVANÇA, v. a. e n.
— Tau pènso avança que recuelo.
— Assas avanço quau fourtuno passo. (Dóuf.)
AVANÇO, s. m.
— Pihes l'avança couma un Vila-Franquié. (Niço)
— Prendre l'avanço coumo lei mau mounta.
— Pago de bourrèu: à l'avanço.
— Lou tambouri pagat d'auanço da mechant sou. (Bearn)
AVANS, prep. e av.
— Anen avans e veiren Berro.
AVANTÀGI, s. m.
— De tout se tiro avantàgi.
— Noun demandes bèn d'avantàgi
Qu'aquéu que fau pèr toun usàgi.
AVARA, v. a. e n.
— S'avara coumo un chin dins un jue de quiho.
AVARAS, ASSO, s. e aj.
— Espragno, avaras, lou cal va manjo.
AVARE, ARO, aj.
— L'avare noun douerme.
— L'avare e leis uei soun jamai sadou.
— Au-mai l'avare n'a, au-mai voudrié n'avé.
var. — L'avare au-mai n'a, au-mai n'a de besoun.
var. — L'avare au-mai es riche, au-mai es miserable.
— Dins la caisso de l'avare, lou diable se li coucho.
— Lis avare n'an que de chato. (Arle)
— Sus un mouloun d'or e de pan,
L'avare es paure e mouert de fam.
— Lou paure a de dènt, n'a ges de pan; l'avare a de pan n'a ges
de dènt.
— Au paure tout es rare,
Enca mai à l'avare.
— Avare, espragno, que lou cat va manjo.
— L'avare es large deis espalo soulamen.
— De sei bèn l'avare es proucurour
Noun pas segnour.
— De l'argènt
— L’avare es jamai countènt.
— Un avare emé tout soun bèn,
N'a pas mai qu'aquéu que n’a rèn.
— Tout lou bèn dóu mounde countentarié pas l'avare.
— L'avare es jamai caritable.
— L'avare regardo coumo enemi
E parènt e ami.
— D'un groumand e d'un avare
Pichot presènt es bèn rare.
— L'avare estregne toujour la man
E noun douna pas de lard ei can. (Niço)
— L'avare coumo lou pouerc
Fa de bèn qu'après sa mouert.
var. — L'avare noun fa mai bèn que quoura tira li camba. (Niço)
— Avare coumo un chin.
— Avare coumo un rabin. (Coumt.)
AVARÈNT, ÈNTO, aj.
— Lou soufrènt
Es l'avarènt.
AVARÌCI, s. f.
— L'avarìci
Es la maire de tout vìci.
— Ges de plus gros vìci
Que l'avarìci.
— Ounte avarìci règno, tristesso dóumino.
— L'avarìci e l'ambicien
Countènton jamai sa passien.
— Tant crèisse l’avarìci coumo crèisse l’argènt.
— Quand tóutei lei pecat soun vièi, l'avarìci es encaro jouino.
— L'avarìci de ma tanto, que plouravo quand fasié tant de nue.
— L'avarìci de ma grand, que pèr paupa leis escalié, sautè de l'èstro.
AVARICIOUS, OUSO, OUO, aj.
— Lou pu paure de tous
Es l'ome avaricious.
AVÉ = AGUÉ, v. a. e auss.
— Li a rèn de tau que de n’avé.
— Vau mai avé
Que savé.
— Rèn n'a qu noun a proun.
— Qu pau a, pau douno.
— Qu n'a n’en manjo, qu n'a ges se grato.
— Qu a rèn e dèu rèn es à mita riche.
— Qu a acò, qu a aqui.
— Au-mai l'on a, au-mai l'on vòu avé.
var. — Qu mai a, mai vòu.
— Ço qu'a à la tèsto, v'a pas ei pèd.
var. — Qu v'a ei pèd, qu à la tèsto.
— De tout ço que n'ai pas, bouen oustau n'aurié proun.
— S'aquélei que n'an tròu va dounavon, tout lou mounde n’aurié proun.
— N'en vòu avé o de bif o de baf.
— Va vòu avé à la pouncho de l'espaso.
— Au-mai n’i’a, au pu pau vau.
— Quand n'i'a pes camps,
Que n'i'a endas sants. (Cous.)
— Pèr n'avé fau trabaia, quand te faudrié qu'un liard.
— Ço qu'avèn de naturo,
Jusqu'au croues duro.
— Vau mai un tèn, que cènt auras.
— Sabé, voulé, poudé,
Cauvo utilo d’avé.
Var. — Tres cauvo fai bèn avé:
Voulé, sabé, poudé.
— D'argènt, d’ami, de sen e de fe,
Degun n’en pòu tròu avé.
AGU, UDO, aj. e part.
— O cuech o crud,
Au fue es agut. (Niço)
— Chi a avù a avù. (Piem.)
AVÉ, s. m.
— L'avé aveno.
— Lou bouen pastre fa lou bouen avé.
— Quand lou pastre a mau, l’avé s'en sènte.
— L'avé s’arrapo ounte verdejo.
— D’enfant e d'avé
L'on n’en pòu pas tròu avé.
var. — D’enfant, de poulet e d'avé,
Se n'en pòu jamai tròu avé.
— L'avé
Vòu avé
E fa avé.
— Li courre [o] li ana coumo l'avé à la sau.
AVEIROUN, s. m.
— Qui passara lou Lot, lou Tarn e l'Avairoun
N'es pas segur de tourna 'n sa maisoun. (Rouërg.)
AVELANO, s. f.
— Pèr sant Privat
L'avelano es pleno dins lou valat.
— Plueio de sant Jan la grano
Pourris l'avelano.
— Douna d'avelano en qu n'a plus de dènt.
AVÉ-MARIA, s. m. e f.
— L'avé-Maria sounado
La bravo fiho es retirado.
AVEN, s. m.
— Sourne coumo un aven.
AVENA, v. a. e n.
— L'avé aveno.
AVENÈNT, s. m.
— Tout d'un avenènt coumo lei braio d'un chin.
var. — Tout d'un avenènt coumo lou cuié d'un pastre.
AVENI, v. n.
— Paga e mouri
Fau puei li aveni.
AVENI, s. m.
— Pènso à l'aveni.
— Qu noun pensa à l'aveni es un ae de natura (Niço)
— Dóu passa, tambèn dóu presènt
Pèr l'aveni fai-te savènt.
AVÈNT, s.
— Eis Avènt,
Plueio, vènt
E fre couiènt.
— Lou mes de l'Avènt,
De plueio o de vènt.
— Pèr leis Avènt,
Lei gau canton en tout tèms.
— La nèu d'Avènt
Duro long-tèms.
— Qu planto d'Avènt,
Gagno un an de tèms.
— L'Avent
Fai craqua las dents. (Lim.)
— Et que at mes d'Auens brespalho.
At mes de mat que badalho. (Cous.)
AVENTA, v. n.
— S'aventa couma un can enrabiat. (Niço)
AVENTURA, v. a.
— Qu noun s'aventuro, n'a ni chivau ni muelo.
AVENTURO = VENTURO. s. f.
— Fau pas vèndre seis aventuro.
— Qu cerco leis aventuro,
Lei trobo pas toujour maduro.
— Vau mai juga à la seguro
Que d'espera quauco aventuro.
— Qu'uno lèbre prengue un chin es contro naturo,
Qu'uno fremo fague bèu es aventuro.
AVERA, v. a. e n.
— Pèr avera lou rasin fau caressa la triho.
— Un foui trais uno pèiro dins un pous, mai fau un sàgi pèr l'avera.
AVERSITA, s.
— Dins l'aversita l'ome se fa counèisse.
AVERTI, v. a.
AVERTI, IDO, aj. e part.
— Un averti n'en vau dous.
AVESINA, v. a.
AVESINA, ADO, aj. e part.
— Vau mai èstre soulet que mau avesina.
AVÉUSA, v. a. e n.
— Sardo que s'avéuso vèn coumo un saumoun.
AVIEII = AVIEIASTRI, v. a.
— Leva matin u'avieiis pas,
Douna ei paure n'apauris pas
E prega Diéu destourbo pas.
AVIGNOUN, n. de l.
— Abóuminacien d'Avignoun.
— Qu se lèvo d'Avignoun
Se lèvo de la resoun.
var. — Qu quito Avignoun
Quito resoun.
— Avignoun sènso Rose, sarié 'no chato sènso iue. (Coumt.)
— En Avignoun, qu l'a pas dessus, l'a pas au cofre.
— En Avignoun, lei fiho de la Fustarié
An acò dre
E acò net.
— Avignoun ventous:
Sènso vènt verinous,
Emé lou vènt fachous.
Que se disié'n latin:
— Avenio ventosa
Sine vento venenosa,
Cum vento fastidiosa.
— Figo de Marsiho, cabas d'Avignoun.
— Sèmblo Louei di chin, lou paure d'Avignoun. (Coumt.)
AVIS, s. m.
— Es l'avis dóu reinard:
Que chascun juegue de soun art.
— M'es avis qu'un chin me pisso à la cueisso.
AVISA, v. a. e n.
— A lou que s'aviso pla
Tout se devino pla. (Leng.)
AVISA, ADO, aj. e part.
— Un avisa n'en vau dous.
— Lou cat groumand fa la chambriero avisado.
AVITAIETO, s. f
— Houegeret d’abitalhetos,
Néurit de brigalhetos,
Vestit de pedassous,
Aquet a tres grands doulous. (Bearn)
AVIVA, v. a.
AVIVA, ADO, aj. e part.
— Aviva coumo un passeroun.
— Aviva coumo un rat de granié.
— Aviva coumo un pèis sus d'un restouble.
AVOUCACHOUN = AVOUCATOUN, s. m.
— Afeira coumo un avoucachoun.
AVOUCASSIÉ, IERO, s. e aj.
— Counèis tóutei lei virado coumo un vièi avoucassié.
AVOUCAT, s. m.
— Bouen avoucat, marrit vesin.
— L'avoucat meissouno, lou medecin gleno.
— Pau de lèi eis avoucat
Proun pèr ramassa ducat.
— De jouine avoucat eiretàgi perdu,
De nouvèu mègi cementèri boussu.
— La lengo deis avoucat
Es un coutèu pèr vendumia.
var. — La plumo deis avoucat
Es un coutèu bèn amoula.
— La bouco d'un avoucat
Es uno bouco d'inferna.
— Lei pouerto deis avoucat soun toujour duberto.
— L'avoucat viéu dóu dre coumo dóu touert.
— Leis avoucat se querèlon e puei van béure ensèn.
— Leis avoucat, coumo lei pouerc, n'an de fouerço que dins
lou mourre.
— L'ome entre dous avoucat,
Es un pèis entre dous cat.
— Avoucat de grando elouquènci,
Pichoto counsciènci.
— Dei marrìdei tèsto, leis avoucat fan bouen soupa.
— Leis avoucat, se noun èro lei sot,
Au lue de boto pourtarien d'esclop.
— Es un avoucat de Pilato: non invenio causam.
— Avoucat de campagno, paga de gramaci.
— Es un avoucat car, dounarié pas 'n bouen counsèu pèr sièis franc.
— Brasseja coumo un avoucat.
AVOUCATOUN, v. AVOUCACHOUN.
AVOUST, s. m.
— Avoust,
Sadou.
— Au mes d'avoust
Lou païsan se munis de tout.
— Au mes d'avoust
Mete-te dins un pous.
— Au mes d'avoust
L'ivèr es apoust. (Gav.)
— Nousto-Damo d'Aoust passado,
Era terra gelado. (Gasc.)
— Au mes d'avoust,
Fremo, retiras-vous.
— Lou met d'ot
Fai souvent pourta do. (Lim.)
— Per sent Gille
Lou me d'ot pot pus re dire. (Lim.)
— A Nouesto-Damo d'Avoust cauco qu vòu
Après qu pòu.
— Qui bat en agoust
Bat sens goust. (Leng.)
var. — Et que bat at mes d'aoust,
Que bat à soun goust. (Cous.)
— Plueio d'avoust,
Aboundànci de moust.
var. — Se plòu au mes d'avoust
Despèndes pas toun argènt en moust.
— Plueio d'avoust,
Tout òli e tout moust.
var. — Plueio d'avoust
Douno d’óulivo emé de moust.
— Quand plòu au mes d'avoust,
Toumbo de mèu e de bouen moust.
— At trou d'aoust
Er aigo as talous. (Gasc.)
— Tant de nèblo au mes d'avoust, tant de delùgi dins l'an.
— Al mes d'agoust,
Jout la pèiro l'imous. (Leng.)
— Lou mes d'avoust
Es baudilhous. (Four.)
— En avoust lei galino soun sourdo.
— Au mes d'avoust tout aucèu es bèco-figo.
— Avoust couvo, setèmbre espelis,
Outobre ensevelis.
— En avoust,
Figo e moust.
— Au mes d'avoust
Lei rin coumençon d’avé goust.
var. — Au mes d'avoust
Lei rasin an bouen goust.
var. — A Nouesto-Damo d'Avoust,
Lei rasin an bouen goust.
— En avoust
La frucho es de bouen goust.
— Au mes d'avoust,
Lou rasin pren soun goust;
Au mes de setèmbre,
Es bouen à pèndre.
— Avoust maduro, setèmbre recuie.
— Avoust leis entameno,
Setèmbre leis enmeno.
— Qu vòu de bouen moust.
Laure lei souco en avoust.
— La rego d'avoust es la rego de l'òli.
— Vers lou mitan d'avoust lei fouent avenon.
— En avoust
Lou soulèu brula rama e coust. (Niço)
AVUGLE, UGLO, s. e aj.
— Encò deis avugle siegues bòrni.
— Au païs deis avugle lei bòrni soun rèi.
— Vau mai èstre couioun [o] couguou qu'avugle: l'on ves soun parié.
— N'es pas eis avugle à juja dei coulour.
— Qu a manja lou lard ? — Lou bòrni,
Qu lou pagara ? — L'avugle.
— Juges pas dei cauvo coumo un avugle dei coulour.
var. — Se li entèndre coumo un avugle a juja dei coulour.
— Acò fa canta l'avugle.
— Crida [o] bada coumo un avugle qu'a perdu soun bastoun.
— Caqueta coumo un avugle.
— Tabasa coumo un avugle.
— Avugle coumo l'amour.
— Avugle coumo la justìci.
— Abugle coumo uno talpo (Leng.)
AXAT, n. de l.
— Axat,
Vilo de guerro, lou tambour ié bat. (Leng.)
AZILHAN, n. de l.
— A Azilho
Tout brilho,
Mès noun pas las gents. (Leng.)

*

*
leis uelhs verds (joan glaudi puech)